آشنایی با جنگل های ایران

آشنایی با جنگل های ایران

introduction-iran-jungles منطقه وسیعی پوشیده از درختان، درختچه ها و گونه های علفی است که همراه با جانوران وحشی نوعی اشتراک حیاطی گیاهی و جانوری را تشکیل داده و تحتتأثیر عوامل اقلیمی و خاکی قادر است تعادل طبیعی خود را حفظ کند. جنگل بسته به نوع پیدایش آن و خصوصیات ساختاری به جنگل بکر، جنگل طبیعی، جنگل مصنوعی یا جنگل دست کاشت طبقه بندی میشود. امروزه سعی بر این است که جنگل های بکر باقی مانده بر روی کره زمین را حفظ و زا آنها به عنوان ذخیره گاههای اطلاعات ژنتیکی و تنوع زیستی استفاده شود. امروزه تبدیل جنگلهای بکر به جنگلهای صنعتی قابل توجیه نیست و نگهداری آنها حتی از نظر اقتصادی نیز توجیه پذیر است. جنگل طبیعی، جنگلی است که بدون دخالت انسان به وجود آمده است ولی انسان به طور مستقیم یا غیرمستقیم در آن دخالت (بهره برداری) کرده است. جنگلهای بکر، دست خورده و بهره برداری شده تبدیل به جنگل های طبیعی می شوند. علاوه بر سه نوع جنگلی که تعاریف آن ذکر شده در کشور ما از اصطلاح بیشه هم استفاده میشود. ما بیشه را معمولاً برای پوشش گیاهی به کار میبریم که اطراف رودخانه و شیار دره ها در مناطق خشک ظاهر می شوند. این واژه به تجمع درختچه ها و نیزارها نیز اطلاق میشود. تجربه تلخ چند دهه اخير نشان مي دهد كه در غياب مديريت علمي، منابع طبيعي چگونه سير قهقرايي به خود گرفته اند بسياري از عرصه هاي طبيعي كشور رو به نابودي نهاده است. طبيعت نابسامان منابع طبيعي در كشورمان ايران هميشه يكي از مهم ترين نگراني هايي است كه ذهن طرفداران و كارشناسان محيط زيست را به خود مشغول ساخته است.با آسمونی همراه باشید. ايران داراي 5 ناحيه رويشي به شرح زير است: 1- ناحيه رويشي هيركانی (کاسپینی) به مساحت 1967316 هكتار 2- ناحيه رويشي ايراني- تورانی به مساحت 4032747 هكتار 3- ناحيه رويشي ارسبارانی به مساحت 200000 هكتار 4- ناحيه رويشي زاگرسي به مساحت 6000000 هكتار 5- ناحيه رويشي خليج - عماني به مساحت 2119000 هكتار introduction-iran-jungles(1) جنگل های شمال ایران شامل جنگل های کاسپینی و ارسباران: این جنگل ها ازنظر جغرافیای گیاهی در منطقه هیرکانی واقع شده است و گونه های تشکیل دهنده آن جزء گونه های پهن برگ خزان کننده هستنتد. مساحت این جنگل ها در گذشته حدود پنج میلیون هکتار بوده كه براساس آمارها در حال حاضر مساحت جنگل هاي شمال كشور حدود 2 ميليون هكتار و جنگل هاي ارسباراني معادل 164000 هکتار است. اما در طی سالیان اخیر چرای مفرط دام و همچنین قطع به منظور مقاصد اقتصادی باعث کاهش این جنگل ها شده است. نقطه قابل توجه اینکه این جنگل ها جزء قدیمی ترین جنگل های دنیاست و این منطقه دارای 80 گونه درختی است که از گونه های کم نظیر آن می توان به لیلکی، لرگ، انجیری و سفید پلت اشاره کرد. جنگل‌های ارسباران كه سال 1355 از سوی یونسكو به عنوان منطقه حفاظتی و ذخیره‌گاه معرفی شده، حدود 50 سال پیش دارای 250 تا 300 هزار هكتار وسعت بوده است. تخریب به گونه‌ای پیش رفته كه امروزه وسعت جنگل‌های این منطقه به 164 هزار هكتار كاهش یافته است. سازمان جنگل‌ها اعلام كرده سالانه 100 هزار هكتار جنگل احیا می‌شود. ولی كارشناسان معتقدند، این رقم در مقایسه با تخریب‌های انجام‌شده در سال‌های گذشته بسیار ناچیز است. وسعت جنگل هاي شمال کشور که به جنگل هاي ناحيه رويشي هيرکاني يا کاسپینی شهرت دارد را يک ميليون و 847 هزار و 886 هکتار مي باشد، اين جنگل ها در نيمرخ شمالي البرز از آستارا در غرب تا گليداغي در شرق بطول تقريبي 800 کيلومتر و عرض 20 تا 70 کيلومتر را پوشش مي دهد. تصوير ماهواره اي سال هاي 1354 و 1380 از جنگل هاي شمال نشان مي دهد كه مساحت جنگل هاي شمال از 2640000 به 2050000 هكتار معادل 22 درصد كاهش يافته است. 78 درصد جنگل هاي شمال جزو جنگل هاي توليدي، 12 درصد حفاظتي و 10 درصد حمايتي و ذخيره گاهي هستند. جنگل هاي هيركاني شمال ايران كه بيشتر از نوع پهن برگ و داراي تنوع بسيار است، جزء جنگل هاي منحصربه فرد بوده و شهرت جهاني دارد. از جمله درختان موجود در اين جنگل ها مي توان به گونه هاي: افرا، بلوط، ممرز، راش و… اشاره كرد. اين گونه هاي پهن برگ، وابسته به آب و هواي معتدل اقيانوسي است. از جنگل هاي جلگه اي مازندران به جز مساحت اندكي كه به صورت ذخيره گاه جنگلي، پارك جنگلي و اثر طبيعي ملي اداره مي شود، بقيه تماما از بين رفته و به اراضي مزروعي، ساختمان ها و تاسيسات مسكوني و صنعتي و ... تبديل شده است. جنگل هاي كوهستاني اين مناطق نيز اكنون تحت شديدترين فشارهاي تخريبي قرار دارد. introduction-iran-jungles(2) جنگل های غرب و جنوب غرب ایران شامل جنگل های زاگرس: این جنگل ها در امتداد رشته کوه زاگرس قرار دارند و رطوبت را از دریای مدیترانه جذب می کنند. مساحت این جنگل ها در گذشته حدود ده میلیون هکتار بوده که به دلیل قطع بی رویه و غیر اصولی به كمتر از شش میلیون هکتار کاهش پیدا کرده است و مهمترین (گونه غالب) گونه درختی این ناحيه بلوط ایرانی می باشد .یازده استان كشور در حوزه رویشگاه زاگرس قرار دارند. جنگل های زاگرس بالغ بر 42 درصد جنگل های کشور را تشکیل داده که در محدوده ای 30 میلیون هکتاری پراکنده است. بيش از 40 درصد آب شیرین کشور و 80 درصد جمعیت عشایری در زاگرس واقع شده است. در این جنگل ها تاکنون بالغ بر 180 گونه درختی و درختچه ای شناسائی شده که خود نمایانگر ارزش ژنتیکی این جنگل هاست. شاخص منطقه زاگرس، درخت بلوط است، اما سایر گونه های درختی نظیر بنه، بادامک، ارژن، کیکم، گلابی وحشی و ... نیز در این ناحیه دیده می شود. تهديدات جنگل هاي زاگرسي: در حال حاضر جنگل هاي زاگرسي با مشكل زوال و نابودي تدريجي مواجهه شده اند كه بنا بر آمار سازمان جنگل ها حداقل 1100000 هكتار را تحت تاثير قرار داده است. همچنين بیش از 60 درصد جنگل های زاگرس در کلاسه انبوهی جنگل تنک (تاج پوشش 5 تا 25 درصد) قرار دارد. ضمنا جنگل هاي دانه زاد زاگرس، متشکل از درختان کهنسال است و در معرض خطر پوسيدگي و باد افتادگي قرار دارند. چراي مفرط و کوبيدگي خاک در اغلب مناطق جنگلی زاگرس، زراعت ديم، كشت زير اشكوب، فعاليت هاي راهسازي و معادن، تغييرات اقليمي، بيماري خشكيدگي، بهره برداري ناپايدار از منابع آب سطحي و زير زميني و فرسايش از مهمترين عوامل زوال اكوسيستم زاگرسي محسوب مي شوند. در اغلب اراضي جنگلي، مانع بقاء هر گونه زادآوری درختان است. نابودي پوشش گياهي در منطقه زاگرس به حدي است كه بنا به اذعان برخي مسئولين، تجديدپذيري طبيعي در اين جنگل ها، عملا غيرممكن است و بالغ بر 186 گونه گياهي ناياب در معرض نابودي قرار دارند. در لرستان طي سال 1373 تا 1382 و در يك دوره 10 ساله سي هزار هكتار از جنگل هاي استان از بين رفتند كه اين نرخ معادل 5/2 درصد ساليانه است و اين را مي توان به ساير نواحي رويشي زاگرس بسط داد. introduction-iran-jungles(3) جنگل های جنوب ایران شامل سواحل خلیج فارس و دریای عمان: این جنگل ها اغلب به صورت پراکنده و کم پشت وجود دارند که با عنوان گرم سیری و نیمه استوایی قید شده اند. مساحت این جنگل ها حدود 500 هزار هکتار است و از گونه های معروف آن می توان به گونه حرا اشاره کرد که به افتخار دانشمند بزرگ ایرانی ابو علی سینا نامگذاری شده است. از جمله جوامع گياهي ناحيه رويشي سواحل جنوب كشور جامعه حرا و چندل (جنگل هاي مانگرو) است. وسعت جنگل هاي دريائي (مانگرو) در 25 سال گذشته حدود 200 هزار هكتار بوده كه در حال حاضر اين ميزان به 18 هزار هكتار رسيده است و به عبارتي ديگر ساليانه حدود 2500 هكتار از وسعت آن كم شده است. جنگل های فلات مرکزی ایران (ایران و تورانی) شامل جنگل های بیابانی و کوهستانی: فلات ایران جزءمناطق خشک و نیمه خشک غیر جنگلی محسوب می شود که نیمی از سطح کشور را می پوشاند و دلایل آن خاک شور، بارندگی کم وگرمای زیاد است. وسعت این جنگل ها حدود سه میلیون هکتار برآورد شده است که از مهمترین گونه های آن می توان به تاغ، گز، گون، پسته و بادام اشاره کرد. introduction-iran-jungles(4) امروزه طبق آخرین آمار و اطلاعات در سال 1379 سطح جنگل های ایران حدود 12.4 میلیون هکتار و معادل 7.4% سطح کل کشور است. (گزارش سازمان فائو F.A.O در سال 2001). بر اساس اطلاعات ارائه شده به FAO در سال 2010 كه بر مبناي تصاوير ماهواره اي سال 1998 تهيه شده سطح جنگل هاي كشور 11075000 هكتار است. همچنین مطلب زیر را ببینید: اقدام پژوهی علت آتش سوزی در جنگل ها

نظرات 19


ثبت نظر درباره «آشنایی با جنگل های ایران»

پرسش ها و دیدگاهتان را درمورد این مطلب بنویسید