تعاریف و مفاهیم تربیت بدنی و علوم ورزشی

مفهوم آمادگی جسمانی

اصطلاح آمادگی جسمانی را می توان به صورت زیر تعریف کرد:

آمادگی جسمانی عبارت است از توانایی انجام کارهای روزانه با قدرت و چابکی بدون احساس خستگی مفرط و داشتن انرژی ذخیره ی کافی برای پرداختن به کارهای تفریحی در اوقات فراغت و رویارویی با اتفاقات غیر منتظره .

میزان توانایی و کارایی بدن بستگی به میزان رشد ماهیچه و آمادگی قلب و عروق خونی و ریه ها دارد. علاوه بر این موارد، شکل بدن ، کیفیت مواد غذایی مورد مصرف ، سلامت عمومی بدن ( عدم ابتلاء به بیماری )، خواب و استراحت و فراغت از فشارهای عصبی و روحی نیز در آمادگی جسمانی نقش به سزایی دارد.

عوامل مهم آمادگی جسمانی عبارت انداز: استقامت قلب و ریه ، قدرت عضلانی ، استقامت عضلانی ،انعطاف پذیری ، سرعت ، چابکی ، هماهنگی عصب و عضله ، توان ( قدرت انفجاری ) ، تعادل ، ترکیب بدنی ( در صد چربی ) و مسائل روانی

آشنايي با اهداف عاطفي و رواني تربيت بدني

الف) انگيزش :

تعريف : انگيزش به حالت دروني هيجان و هوشياري گفته مي شود. انگيزش بردو قسم است :

1- انگيزش دروني : كساني كه داراي انگيزه هاي ذاتي و دروني هستند جوشش دروني و لياقت خود تصميمي خاص دارند و وظايف را با چيره دستي در مسير موفقيت به انجام مي رسانند.

2- انگيزش بيروني : ازديگران و ازطريق تقويتهاي مثبت ، منفي نشات مي‌گيرد .

ب ) اعتماد به نفس :

اعتماد به نفس براي ورزشكار امري حياتي است قهرمانان مي گويند كليه موفقيتها بدون ترديد اين است كه فرد به خود اطمينان داشته باشد و با اعتماد به نفس دركارهايشان از اين مطلب پشتيباني كنند .

اعتماد به نفس تجلي خود ارزشي است و اعتماد به نفس مطلوب اعتمادي است كه شخص با آن بتواند لياقت و شايستگي را بدست آورد .

مهمترين اعتماد به نفسي كه ورزشكاران مي‌توانند به آن برسند. اين نيست كه اطمينان داشته باشند ، هميشه برنده مي‌شوند يا اينكه آنها هرگز خطا نمي كنند بلكه اين است كه آنها مي توانند اشتباهاتشان را با كاركردن و پشتكار صحيح و به بهترين شكل ممكن تصحيح كنند مهمترين اعتماد به نفس براي ورزشكاران اطميناني است كه ورزشكاران ازتوانايي خود براي كسب صلاحيت جسماني و رواني دارند.

ج) اضطراب :

منظور از اضطراب هيجان ناخوشايندي است كه با اصطلاحات «نگراني» ، «دلشوره» ، «وحشت» و ترس بيان مي‌شود و همه ما آدميان درجايي  آن را گاه گاه تجربه  مي‌كنيم .

براي كنار آمدن با اضطراب دو راه وجود دارد : اول اينكه خود مسئله مورد توجه قرار گيرد شخص موقعيت اضطراب را ارزيابي مي‌كند و سپس دست به كار مي‌شود تا آن موقعيت را تغيير دهد يا از آن اجتناب كند و راه ديگر خود هيجان درراس توجه قرار مي‌گيرد شخص به جاي درگيري مستقيم با مسئله كه اضطراب زا است مي‌كوشد تا از راههاي گوناگون از احساس اضطراب خود بكاهد .

آشنايي با اهداف جسماني تربيت بدني

الف) هماهنگي :

اجراي حركت همساز يا توانايي كار درست اعضاء با هم را هماهنگي گويند. هماهنگي ازفاكتور ها و عوامل آمادگي جسماني است .به عنوان مثال طناب زدن يكي ازحركات ورزشي محسوب مي‌شود كه اگر با شدت كم و به مدت طولاني (بيش از سه دقيقه) انجام گيرد جزء فعاليتهاي استقامتي است و اگربا شدت زياد و زير يك دقيقه اجرا شود فعاليت سرعتي است اما به طور كل هماهنگي دستها و پاها درعبور طناب به طور همزمان از زير پا و پرش عمودي فرد از موارد مهم طناب زدن است . مي توان بيان كرد فعاليت موزون عصب و عضله دراجراي حركات به فرد كمك مي كند تا عملكرد بهتر و ظريفتري را به نمايش گذارد .

ب ) سرعت :

سرعت توانايي بسيار پيچيده اي است . درواقع اعمال حركتي سريع در بدن است كه به شكلهاي گوناگون وجود دارد مانند سرعت جابجايي بدن ، سرعت دويدن درمسافتهاي كوتاه و طولاني كه عوامل موثر درافزايش و كاهش سرعت عبارتند از :

1- سن : افزايش سن باعث كاهش سرعت مي‌شود

2- جنس : مردان به دليل داشتن توده عضلاني بيشتر نسبت به زنان سرعتي ترند

3- وزن بدون چربي بدن : افرادي كه چربي كمتري دارند نسبت به افراد چاق سرعتي ترند

4- فعاليت منظم : انجام تمرينات منظم (هفته ای سه روز) با تكيه برفعاليتهاي زير يك دقيقه عامل موثري درافزايش سرعت يا به عبارتي برنامه تمرين هاي سرعتي شامل فعاليت بسيار شديد بدني است كه درزمان كوتاهي پايدار نگه داشته مي‌شود .

ج ) چابکی :

چابکی یکی از عوامل مؤثر در اجرای فعالیتهای ورزشی است که گاهی اوقات در انجام برخی مهارتهای شغلی و روزمره به کار می آید. چابکی فرد را قادر می کند وضعیت بدن یا جهت حرکت آن را با سرعت و دقت زیاد تغییر دهد.

تعریف  چابکی

چابکی یا چالاکی به توانایی عصبی و عضلانی گفته می شود که با استفاده از آن می توان وضعیت ثابت یا متحرک بودن بدن را یا مسیر حرکت آن را به طور ارادی ، دقیق و در حداقل زمان با حفظ تعادل و درک موقعیت تغییر داد. به عبارت دیگر سرعت تغییر بدن یا سرعت مسیر حرکت بدن است. چابکی ممکن است عمومی و یا ویژه ( با توجه به مهارتهای ویژه ورزشی) و بسته ( اجرای یک رفتار حرکتی مشخص) یا باز( اجرای یک رفتار حرکتی ناشناس و متکی به تعلیم گیری) باشد. دو عامل سرعت و دقت یا همانگی در چابکی تأثیر دارد:
فعالیتهایی مثل دوی رفت و برگشت، مارپیچی و زیگزاگ در مسافتهای مختلف و همچنین موفقیت در ورزشهای بدمینتون و تنیس به چابکی ورزشکار بستگی دارد . چابکی با عوامل دیگر آمادگی جسمانی در ارتباط است و به قدرت ، استقامت، سرعت، تعادل و مهارت بستگی دارد، ولی هر کدام از آن عوامل به تنهایی چابکی نیست.

انواع چابکی

با توجه به وضعیت ثابت یا متحرک بودن بدن دو نوع چابکی وجود دارد : چابکی پویا ، ایستا .

چابکی پویا به توانایی تغییر جهت حرکت بدن در یکی از چهار جهت اصلی یا فرعی با حداکثر سرعت و دقت در دویدن گفته می شود، ازقبیل دوهای کوتاه در تنیس یا دوهای رفت و برگشت در بسکتبال. در حالی که چابکی ایستا به توانایی تغییر شکل بدن یا هر یک از اعضای بدن به طور درجا و با حداکثر سرعت و دقت گفته میشود . از قبیل حرکات دست و پا در تنیس روی میز.

چابکی پویا : توانایی تغییر جهت حرکت بدن در دویدن

چابکی ایستا : توانایی تغییر شکل بدن به طور درجا

اندازه چابکی در چابکی پویا، سرعت تغییر جهت حرکت بدن در دویدن اندازه گیری می شود ، از قبیل آزمون ایلی نویز ، در حالی که در چابکی ایستا، سرعت تغییر شکل بدن در حالتهای مختلف مثل ایستاده ، خوابیده و نشسته محاسبه می شود . از قبیل آزمون بورپی . با توجه به اهمیت چابکی ، آزمونهای فراوانی برای اندازه گیری آن وجود دارد که برخی از آنها عبارتنداز:

آزمون دوی بوم رنگ دوی مارپیچ در اطراف مخروطها یا مانع ها. دوی رفت و برگشت 4*9 یا زیگزاگ در چهارضلعی آزمون بورپی در تغییر وضعیت بدن در پنج حالت از طریق شمارش تعداد حرکاتی که در 10 ثانیه انجام می شود. آزمون دوی چابکی ایلی نویز

اهمیت چابکی چابکی نقش ارزنده ای بر اجرای فعالیتهایی دارد که به تغییر مسیر دادن سریع و ناگهانی بدن یا قسمتی از آن نیاز می باشد. شروع تند، توقف و تغییر مسیر دادن سریع بدن ، پایه و اساس اجرای خوب بسیاری از بازیها نظیر بسکتبال ، تنیس ، بدمینتون ، والیبال ، فوتبال ، بیس بال و … می باشد . ورزشهایی مانند شیرجه و ژیمناستیک تا حدود زیادی نیاز به اجرای تند و تیز و تغییر جهت دادن سریع بدن دارد . بر عکس بعضی رشته های دو و میدانی و شنا ارتباط زیادی با چابکی ندارد.

چابکی چگونه افزایش مییابد؟

چابکی عمومی و ویژه همراه با کارآیی بیشتر اجزای تشکیل دهنده هر مهارت افزایش می یابد ، این اجزا عبارتند از : هماهنگی ، قدرت ، توان ، زمان عکس العمل سریع و انعطاف پذیری.

عوامل مؤثر در چابکی بدن بلند اندام یا تنومند ، معمولآ افراد بلندقامت ، لاغر ، تنومند ، و فربه از چابکی کمتری برخوردارند . برعکس افراد کوتاه قد و متوسط القامت ، با عضلات مناسب تر ، موقعیت بهتر برای اجرای حرکات چابکی دارند. سن و نوع جنسیت ، چابکی بجه ها تا حدود 12 سالگی به طور مدارم و پیوسته افزایش می یابد و هنگامی که به سالهای رشد سریع حدود 13 سالگی می رسند چابکی آنها کاهش پیدا میکند و بعد از این مرحله تا رسیدن به مرحله بلوغ چابکی به طور پیوسته افزایش می یابد. پسران در مقایسه با دختران در حین سالهای قبل از بلوغ چابکی کمتری دارند و بعد از مرحله بلوغ، چابکی پسران در مقایسه با دختران به مراتب سریع تر افزایش می یابد.

د ) انعطاف پذيري :

عبارت است از ايجاد وسعت دامنه حركتي بيشتر حول مفصل از طريق كشيدن عضلات كه با سلامت مفصل و ساختمان آن انعطاف پذيري بافتهاي نرم رباطها و زردپي ها ارتباط دارد.

انعطاف پذيري به دو نوع تقسيم مي‌شود :

1- انعطاف پذيري ايستا : محدوده حركتي با درجه حركت پذيري يك مفصل را مي‌توان انعطاف پذيري ايستا ناميد و قابل اندازه گيري است .

2- انعطاف پذيري جنبشي : عبارتست از مقاومت يك مفصل دربرابر حركت يا هر نيرويي كه با حركت مفصل سروكاردارد . اين انعطاف‌پذيري را نمي‌توان به آساني اندازه گرفت . از اين رو دركارهاي ورزشي و تمرينها كمتر مورد توجه قرار مي‌گيرد.

ه ) استقامت :

استقامت عبارت است از توانايي تكرار يك حركت معين درمدت زمان طولاني .

استقامت با افزايش قدرت ، سرعت و توان ارتباط مستقيم دارد. استقامت از فاكتورهاي مهمي است كه بسياري از رشته‌هاي ورزشي از آن بهره مي‌گيرند .

استقامت دونوع است :

1- استقامت عمومي( قلبي – ريوي ): فعاليتهايي كه كل بدن را درگير مي‌كند و با تكرار زياد درمدت زمان طولاني انجام مي‌پذيرد مانند دوهاي استقامت . اين نوع استقامت باعث تقويت سيستم گردش خون و تنفس مي‌شود.

2- استقامت موضعي :  توانايي يك يا دسته اي از عضلات درتكرار زياد يك فعاليت درمدت زمان طولاني را استقامت موضعي گويند . مانند انجام دراز و نشست درمدت سه دقيقه

و ) قدرت : 

بكاربردن حداكثرنيروي يك عضله درامتداد محور طولاني آن . قدرت به تنهايي برفعاليتهاي ورزشي اثرگذار است. اما اگر قدرت با سرعت تركيب شود موجب بهبود اجراي بسياري ازفعاليتهاي ورزشي مي‌شود .(توان = قدرت + سرعت)

قدرت بردو نوع است :

1- قدرت ايستا (استاتيك) : حداكثر نيرويي كه فرد به شی مقاوم وارد مي‌كند بدون اينكه بتوان آن را جابجا كرد .

2- قدرت پويا (ديناميك ) : حداكثر وزنه اي كه بتوان درتمام دامنه حركتي مفصل آن را جابجا كرد .

درتمرينات قدرتي ، انقباض دربرابر يك مقاومت و براي مدت نسبتا كوتاهي بكار مي رود

ز ) تمرینات اینتروال :

این تمرینات می توانند به این صورت تعریف شوند که تمریناتی ادامه دار و پشت سر هم با صرف انرژی کمتر از حد بیشینه است، تناوبی از تمریناتی با دوره ی کوتاه و فشار کمتر. اندیشه ی تمرینات اینتروال کار با نیروی بالا برای رساندن ضربان به میزان هدف در زمانی کوتاه، به همراه استراحت و بازیافت جزیی نیرو پیش از تمرین دوباره است. در طی فاز تمرین، تپش قلب باید بین 60 تا 85 درصد بیشینه ی تپش قلب شما نگاه داشته شود. فاصله ی تمرینات باید به اندازه ای کافی باشد تا به تپش قلب شما اجازه دهد تا به 40 تا 60 درصد تپش بیشینه برسد.

تعادل اسيد و باز Acid-base balance: تناسب درست يون‌هاي هيدروژن نسبت به يون‌هاي هيدروکسيل در يک محلول. اين تناسب معمولا به صورت PH بيان می شود و ممکن است در ورزش‌هاي سنگين از تعادل خارج شود ، حد طبيعي PH خون بين 35/7 و 45/7 در خون سرخرگي و 30/7 و 41/7 در خون سياهرگي است.

بخش بدون اسيد لاکتيک وام اکسيژن  a lactic acid oxygen debt component : مقدار اکسيژني که براي تکميل ذخاير فسفوکراتين و ATP در سلول‌هاي بافت در طي فرآيند بازيافت بعد از پايان تمرين لازم است.

دستگاه بي‌هوازي بدون اسيد لاکتيک   A lactic anaerobic system: يک سلسله واکنش شيميايي براي توليد مجدد ATP در سلول بافت اين واکنش‌ها بدون اکسيژن و با استفاده از فسفو کراتين و ATP موجود در سلول انجام مي‌شود. توليد شده براي آزاد سازي انرژي آماده مي‌باشد.

تمرين در مناطق مرتفع Attitude training:  تمرين در مناطق مرتفع به منظور ايجاد انطباق‌هاي فيزيولوژيک برگشت‌پذير در بدن ورزشکاران برنامه‌ريزي مي‌شود و هدف از اين تمرينات اين‌است که تحمل ورزشکار در مقابل کاهش فشار نسبي اکسيژن در ارتفاعات افزايش يابد.

تنش اکسيژن حبابچه‌اي  Alveolar oxygen tension: نشان دهنده فشار نسبي اکسيژن در حبابچه‌ها( کيسه‌هاي هوايي کوچک) دور آن قرار گرفته‌اند.

تهويه حبابچه‌اي   Alveolar ventilation : حجم هوايي که براي تبادل گازها وارد حبابچه مي‌شود اين حجم در حالت استراحت بدن 350 ميلي‌ليتر است. همچنين مي‌توان آن را به عنوان حجم در دقيقه تعريف کرد:

تهويه حبابچه‌اي = حجم جاري فضاي مرده تشريحي × تعداد دم و بازدم

– منبع : ورزشکاران بدون مرز

0/5 ( 0 نظر )


دیدگاه های این مطلب

  1. نویسنده دیدگاه: حمزه
    25 اردیبهشت 1392

    سلام.سایت بسیار پر مطلبی دارید.ممنون

  2. نویسنده دیدگاه: saeed
    18 اسفند 1391

    عالی بود

نظر خودتان را ارسال کنید