قیام کلنل محمد تقی پسیان در خراسان (1300 ه ش)

روز سیزدهم فروردین مصادف است با قیام کلنل محمد تقی پسیان در خراسان (1300 ه ش).

كلنل‌ محمدتقي‌ خان‌ پسيان‌ فرمانده‌ دلير و آزاديخواه‌ ژاندارمري‌ خراسان‌ يكي‌ از چهره‌هاي‌ درخشان‌ تاريخ‌ ايران‌ به‌ شمار مي‌رود كه‌ همچون‌ بسياري‌ از بزرگان‌ اين‌ ديار جان‌ خود را بر سر اهداف‌ متعالي‌ خويش‌ نهاد. محمدتقي‌ در سال‌ 1309 هجري‌ قمري‌ در شهر تبريز به‌ دنيا آمد. وي‌ كودكي‌ و نوجواني‌ را در اين‌ شهر به‌ سر برد و در جواني‌ به‌ ژاندامري‌ پيوست‌ و پس‌ از چندي‌ براي‌ ادامه‌ تحصيلات‌ دوره‌ نظام‌ به‌ كشور آلمان‌ اعزام‌ شد. كلنل‌ پس‌ از بازگشت‌ به‌ ايران‌ عهده‌دار مشاغل‌ گوناگوني‌ شد و با حوادث‌ گوناگون‌ دوره‌ آخر قاجاريه‌ و دولت‌هاي‌ ضعيف‌ و پوشالي‌ زمان‌ احمدشاه‌ قاجار مواجه‌ گشت‌.

كلنل‌ پسيان‌ همواره‌ از دخالت‌هاي‌ نارواي‌ انگلستان‌ و روسيه‌ در ايران‌ ابراز نارضايتي‌ مي‌كرد و حكومت‌هاي‌ پوشالي‌ و نخست‌ وزيران‌ وابسته‌ به‌ اين‌ دو قدرت‌ را از عوامل‌ مهم‌ انحطاط كشور ايران‌ مي‌دانست‌. اوج‌ دوران‌ بالندگي‌ اين‌ صاحب‌ منصب‌ جوان‌ همزمان‌ با وقوع‌ كودتاي‌ 1299 ه. ش‌ سيد ضياء الدين‌ طباطبايي‌ بود. وي‌ كه‌ در آن‌ زمان‌ فرمانده‌ قشون‌ ژاندامري‌ خراسان‌ بود در پي‌ درخواست‌ نخست‌ وزير، قوام‌السلطنه‌ والي‌ خراسان‌ را توقيف‌ و تحت‌الحفظ به‌ تهران‌ فرستاد. و خود اداره‌ ايالت‌ خراسان‌ را بر عهده‌ گرفت‌. پس‌ از سرنگوني‌ دولت‌ سيد ضياءالدين‌ و انتخاب‌ قوام‌ السلطنه‌ بعنوان‌ نخست‌ وزير كابينه‌، كلنل‌ بر مقام‌ خود بيمناك‌ شد و به‌ دنبال‌ انتصاب‌ كفيل‌ ايالت‌ خراسان‌ از سوي‌ دولت‌ مركزي‌ وي‌ كه‌ خود را در معرض‌ انتقام‌جويي‌ قوام‌السلطنه‌ مي‌ديد دست‌ به‌ طغيان‌ زد و از فرمان‌ دولت‌ مركزي‌ سر برتافت‌. وي‌ در سال‌ 1300 ه.ش‌ دلايل‌ طغيان‌ خود را اعلام‌ نمود و پس‌ از انتخاب‌ صمصام‌ السلطنه‌ بختياري‌ بعنوان‌ استاندار خراسان‌ طي‌ تلگرافي‌ براي‌ وي‌ دلايل‌ خود را از سر برتافتن‌ از فرامين‌ حكومت‌ مركزي‌ بيان‌ نمود. كلنل‌ در اين‌ تلگراف‌ به‌ سوء عملكرد قوام‌ السلطنه‌ در دوران‌ والي‌گري‌ خراسان‌ اشاره‌ كرد و تلاش‌هاي‌ خود در بهبود اوضاع‌ در اين‌ استان‌ را تشريح‌ نمود:(… هيچ‌ كسي‌ در خيال‌ استفاده‌ از خدمات‌ من‌ نيست‌… نامساعدتهايي‌ منحوس‌ كه‌ شرحش‌ موجب‌ اطاله‌ كلام‌ است‌ مرا از كار باز داشته‌ و بزرگترين‌ قسمت‌ وقت‌ را كه‌ بايستي‌ به‌ اصلاحات‌ قواي‌ نظامي‌ مصروف‌ شود به‌ دفاع‌ گذرانده‌ام‌… عمليات‌ دولت‌ حاضره‌ و شخص‌ آقاي‌ رئيس‌ الورزاء اقلا آن‌ قسمتي‌ كه‌ در خراسان‌ شده‌ منافي‌ با مصالح‌ مملكتي‌ است‌. بنده‌ شخصا هيچ‌ اعتماد و اطمينان‌ به‌ حضرت‌ ايشان‌ ندارم‌… خدا شاهد است‌ كه‌ اين‌ وضع‌ پايدار نمي‌ماند و ممكن‌ نيست‌ كه‌ با اين‌ ترتيب‌ امورات‌ ممكلت‌ اصلاح‌ شود. من‌ آنچه‌ تكليف‌ سربازيم‌ بود عرض‌ كردم‌ و در مقابل‌ هر پيشامد ناگوار خود را به‌ كلي‌ بي‌گناه‌ مي‌دانم‌ و حاضرم‌ در هر محكمه‌ كه‌ از روي‌ عدالت‌ قضاوت‌ شود اظهارات‌ خود را با اسناد مثبته‌ به‌ ثبوت‌ برسانم‌. محمدتقي)

كلنل‌ عليرغم‌ طغيان‌ خود به‌ هيچ‌ عنوان‌ مايل‌ به‌ خونريزي‌ و ايجاد ناآرامي‌ در استان‌ خراسان‌ نبود لذا اعلام‌ كرد كه‌ در صورتي‌ كه‌ دولت‌ مركزي‌ شرايط او را بپذيرد حاضر است‌ از در اطاعت‌ درآيد. خلاصه‌ شرايط او اين‌ بود كه‌ از بودجه‌ ژاندارمري‌ خراسان‌ كاسته‌ نشود و درجات‌ افسران‌ ژاندارم‌ طبق‌ تصويب‌ دولت‌ سابق‌ (كابينه‌ كودتاي‌ 1299 ه.ش‌) اعطا گردد و به‌ كلنل‌ اجازه‌ داده‌ شود كه‌ براي‌ مدت‌ دو سال‌ جهت‌ تكميل‌ تحصيلات‌ خود به‌ آلمان‌ برود. پيشنهادات‌ وي‌ بجز مورد آخر از سوي‌ احمدشاه‌ پذيرفته‌ شد و شاه‌ اعلام‌ كرد كه‌ به‌ ترك‌ خدمت‌ او رضايت‌ نمي‌دهد و او را به‌ استظهار كامل‌ خود وادامه‌ خدمت‌ نظامي‌ تشويق‌ نمود. كلنل‌ پس‌ از دريافت‌ فرمان‌ احمد شاه‌ امور ايالتي‌ و داراالاياله‌ خراسان‌ را كه‌ پس‌ از خلع‌ قوام‌السلطنه‌ از مقام‌ فرمانداري‌ خراسان‌ در دست‌ داشت‌ به‌ والي‌ جديد سپرد. با اين‌ حال‌ عملكرد دوگانه‌ قوام‌السلطنه‌ و بي‌اعتمادي‌ كلنل‌ به‌ نخست‌ وزير وضعيت‌ را بحراني‌ نمود وكلنل‌ حاضر نشد كه‌ فرماندهي‌ ژاندارمري‌ را رها كند.

سرانجام‌ سرسختي‌ و پايداري‌ كلنل‌ و خودداري‌ از هرگونه‌ سازش‌ با حكومت‌ مركزي‌ موجب‌ درگيري‌ شديد بين‌ قواي‌ دولتي‌ و نظاميان‌ طرفدار كلنل‌ شد. در طي‌ جنگي‌ نابرابر دولتيان‌ كه‌ از طرف‌ قواي‌ چريك‌ خراسان‌ و قوچانيان‌ نيز حمايت‌ مي‌شدند لشكر هشت‌ هزار نفري‌ كلنل‌ محمدتقي‌ خان‌ پسيان‌ را شكست‌ داده‌ و او را به‌ قتل‌ رساندند.

قيام‌ كلنل‌ قيامي‌ آزادي‌خواهانه‌ در برابر استبداد و استعمار بود و وي‌ علاوه‌ بر مخالفت‌ با نخست‌وزير، به‌ دولتهاي‌ روس‌ و انگليس‌ نيز اعتنايي‌ نداشت‌ و در دوران‌ قيام‌ خود عمليات‌ كنسول‌ خانه‌ انگلستان‌ در مشهد را زير نظر خود داشت‌.

كلنل‌ محمدتقي‌ خان‌ پسيان‌ آزادي‌خواهي‌ بود با احساسات‌ تند وطن‌ پرستانه‌ و بيزار از دولت‌هاي‌ فاسد و سرانجام‌ نيز جان‌ خويش‌ را بر سر اهداف‌ آزادي‌ خواهانه‌ خويش‌ گذارد.

0/5 ( 0 نظر )


نظر خودتان را ارسال کنید