روش های جمع آوری اطلاعات

روش های جمع آوری اطلاعات

یكی از اصلی تر ین بخش های هر كار پژوهشی را جمع آوری اطلاعات تشكیل می دهد. چنانچه این كار به شكل منظم وصحیح صورت پذیرد‏ كار تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری از داده ها با سرعت و دقت خوبی انجام خواهد شد. برای جمع آوری اطلاعات در كارهای پژوهشی چهار روش عمده را مورد استفاده قرار می دهند.

اهداف درس

شما درپایان این قسمت باید قادر باشید:

روش های جمع آوری اطلاعات در هنگام اجرای تحقیق را توضیح دهید.

روش منتخب برای جمع آوری داده ها در تحقیق خود را تشخیص دهید.با انتخاب شیوه مناسب از سوگیری در تحقیق خود پیشگیری کنید.

گردآوری داده ها

پیش از گردآوری داده ها باید طرح مشخص برای اینکاردر نظر گرفت. پاسخ به سوالات زیر می تواند راهگشا باشد.

داده های مربوط چه چیزی گردآوری می شود ؟

چرا داده ها گردآوری می شود ؟

داده ها چگونه گردآوری می شود ؟

داده ها در چه زمانی گردآوری می شود ؟

داده ها را چه كسانی گردآوری می كنند ؟

گردآوری داده ها به چه مواد و ابزاری نیاز دارد ؟

داده ها چگونه توصیف و تفسیر می شوند ؟

چه مقدار هزینه برای گردآوری داده ها و تفسیر آنها لازم است ؟

داده ها چگونه گزارش می شوند ؟

منبع یا منابع تأمین هزینه كیست ؟

پردازش و تفسیر داده ها

oپس از آن كه داده ها گردآوری شد ، باید آنها را پردازش و تفسیر نمود
oكنترل كیفیت داده ها
oتفكیك داده ها
oپردازش داده ها
كنترل كیفیت داده ها

داده ها به دقت جمع آوری و ثبت شود

داده های گردآوری شده را بازبینی كنیم

خطاهای احتمالی را اصلاح كنیم

اگر تعدادی از پرسش ها بدون پاسخ مانده است باید تكمیل شود

اگر پاسخ سئوال ها با یكدیگر همخوانی ندارند میبایست علت روشن شده و پرسشنامه اصلاح گردد

تفكیك داده ها

تفكیك داده ها كار پردازش را ساده تر می سازد ، مثلاً داده ها از گروه های مختلف جمع آوری شده اند ، كودكان و بزرگسالان ، زنان و مردان ، شهری و روستایی ، كاركنان رسمی و غیر رسمی و …

بهتر است ابتدا پرسشنامه های مربوط به هر گروه یا جمعیت را جدا كنیم

پردازش داده ها

از دو روش دستی و رایانه ای می توان استفاده كرد

از روش دستی پردازش برای تعداد كم پرسشنامه میتوان استفاده كرد

روش چوب خطی رایج ترین روش پردازش دستی است

چوب خط زدن شامل شمارش تعداد دفعات نتیجه مشاهده شده است كه در فرم های گزارش موجود باشد

اصلی ترین روش ها برای جمع آوری داده ها به شرح زیر است:

استفاده از اطلاعات و مدارك موجود

در برخی تحقیقات اطلاعاتی كه باید بعنوان داده مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرند از پیش آماده هستند. بدین صورت كه محقق بدنبال اطلاعات جدید نیست بلكه می تواند نسبت به جمع آوری اطلاعاتی كه از قبل تهیه شده اند و در پرونده های ( درمانگاهی بیمارستانی ثبت احوال، دانشجویی ،دانش آموزی و مراجعین به مراكز مختلف شهرداری ها و… ) موجود است اقدام كند.

مزایا: به واسطه موجود بودن اطلاعات ارزان است. در وقت صرفه جویی می شود. مهمترین مزیت آن امكان ارزیابی روند موضوع مورد بررسی در گذشته است كه در مطالعات گذشته نگر بسیار حائز اهمیت است.

معایب: ناقص بودن و دردسترس نبودن اطلاعات از اشكالات عمده این روش است. گاهی ملاحظات اخلاقی مانع از دستیابی به اطلاعات مورد نظر می باشد. قدیمی و كهنه بودن اطلاعات هم ممكن است در برخی موارد مطرح باشد.

مشاهده

از روش های جمع آوری اطلاعات است كه در آن رفتار مشخصات موجودات زنده اشیا و پدیده ها با استفاده از ویژگی های گوناگون آنها ملاحظه و ثبت می گردد. منظور از مشاهده ثبت دقیق تمام جوانب بروز حادثه ویژه یا رفتار و گفتار فرد یا افراد از راه حواس و یا سایر راه های ادراكی ( كمك گرفتن از ابزار خاص ) می باشد.

مشاهده منظم در تحقیق ضروری است بنابراین مشاهده باید:

به هدف تحقیق مربوط باشد

برنامه و نحوه عمل آن از قبل مشخص و تنیم شده باشد

به طور دقیق و منظم ثبت شود

میزان اعتبار و صحت انجام آن قابل سنجش و بررسی باشد

مشاهده به دو صورت مشاركتی و غیر مشاركتی انجام می شود. كه در مشاهده مشاركتی شخص مشاهده كننده در موضوع مشاهده شركت دار دو در همان جلب مشاهده صورت می گیرد. (مثال پایین صفحه) در مشاهده غیر مشاركتی مشاهده گر پدیده مورد مشاهده را بدون آنكه خود دخالتی در آن داشته باشد ملاحظه می كند كه این روش خود به دو صورت انجام می شود. در روش اول مشاهده گر پدیده ها را به صورت آشكار ثبت می كند ( مثال پایین صفحه )و در نوع دوم مشاهده گر به صورت مخفیانه مو راد مورد مشاهده را ملاحظه و به ثبت آن می پردازد.(مثال پایین صفحه)

مشاهده ممكن است در هنگام تهیه طرح اولیه تحقیق نیز صورت پذیرد كه بدان مشاهده مقدماتی گفته می شود مشاهده ممكن است منبع اصلی جمع آو ری اطلاعات باشد و گاهی نیز برای تكمیل یا اصلاح اطلاعاتی كه از روش های دیگر بدست آمده است استفاده شود. مشاهده ممكن است در مورد اشیا صورت بگیرد .(مثال پایین صفحه)

مزایا: امكان بررسی جزئیات موضوع وجود دارد. می توان صحت اطلاعات جمع آوری شده را با وسائل دیگر آزمایش كرد .برای جمع آوری اطلاعات زمینه ای مناسب است. در زمان كوتاه اطلاعات زیادی بدست می آید و اعتبار علمی اطلاعات بالاست.

معایب: حضور مشاهده گر می تواند بر روند فعالیت مورد مشاهده تاثیر گذار باشد. تمایلات شخصی مشاهده گر و میزان توانائی او در مشاهده و ثبت دقیق فعالیت مورد مشاهده ممكن است تاثیر گذار باشد. عوامل محیطی بر نوع و روش گرد آوری اطلاعات موثر است. استاندارد كردن و طبقه بندی اطلاعات مشكل است ( بویژه در ثبت رفتار انسانی ) .مشكلات اخلاقی در مشاهده اعمال شخصی وجود دارد. برای نمونه های زیاد وقت گیر و پر هزینه است.

مصاحبه

مصاحبه یكی از روش های جمع آوری اطلاعات است كه در آن به صورت حضوری یاغیر حضوری از افراد یا گروهی ار آنان پرسش می شود. نكته مهم آن است كه سوالات مصاحبه از پیش اندیشیده شده و تعیین شده است. آنچه مصاحبه را به صورت های مختلف طبقه بندی می كند میزان انعطاف پذیری آن و یا نحوه اجرای آن است. مصاحبه را یكی ازروش هائی دانسته اند که امکان دریافت پاسخ در آن بیش از روش های دیگر است، زیرا در هنگام مصاحبه امكان تحریك آزمودنی برای دادن پاسخ وجود دارد و نیز می توان در صورت ابهام با توضیح موضوع راروشن ساخت.

مهمترین انواع مصاحبه به شرح زیر عنوان شده اند:

مصاحبه انعطاف پذیر یا آزاد : در این نوع چارچوب وحدود پرسش ا برای كصاحبه گر مشخص است لی زمان و توالی پرسش به سلیقه مصاحبه گر بستكی دارد. دراین حالت رفتار آزمودنی طبیعی تر است و اطلاعات واقعی تری بدست می آید. مصاحبه گر می تواند سوالات اضافی نیز طرح كند. ا ین روش برای تحقیق هائی با مقیاس كوچك ‏، مطالعات كیفی و یا مصاحبه با اشخاص و گروههائی كه اطلاعات اصلی از آنها بدست می آید ، مناسب است. هدف در این گونه مصاحبه ها جمع آوری اطلاعات عمیق و كیفی است. ( مثال پایین صفحه)

مصاحبه با انعطاف پذیری متوسط یا منظم : در این نوع مصاحبه ، مصاحبه گر از پرسشنامه ای با پرسش های مشخص و با توالی ثابت استفاده می كند ، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند. تلاش می شود شرایط برای همه یكنواخت نگه داشته شود.هدف در این جا جمع آوری اطلاعات كمی و سطحی است. ( مثال پایین صفحه)

مصاحبه با انعطاف ناپذیریا پرسشنامه همراه با مصاحبه : مصاحبه گر از پرسش نامه ای با پرسش های مشخص و با توالی استاندارد استفاده می كند. پاسخها ثابت و از قبل پیش بینی و طیقه بندی شده اند و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. این روش در مطالعات بزرگ و زمانی كه پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بكار می رود. (مثال پایین صفحه)

نكات مهم در موردانجام مصاحبه

تكلم با زبان شخص مصاحبه شونده

آشنائی مصاحبه گر با اهداف و روش طبقه بندی و ارزش گذاری پاسخها

دخالت ندادن تمایلات شخصی مصاحبه گر

ایجاد شرایط یكسان برای همه

كسب اجاره درهنگام استفاذه از دستگاه ضبط صدا

جلب اعتماد مصاحبه شونده

رعایت مقام وموقعیت اجتماعی افراد

بیان توضیحات كافی قبل از شروع مصاحبه

ارائه آموزش به مصاحبه گران پیش از انجام مصاحبه

مزایای مصاحبه

قابلیت استفاده برای كم یا بی سوادان و كودكان و بیماران

امكان روشن كردن مفهوم سوالات

در مقایسه با مشاهده بدست آمدن درصد بیشتری از پاسخ ها

معایب مصاحبه

وقت گیر و پرهزینه

در مقایسه با روش مشاهده ثبت وقایع ناقص تر است

طبقه بندی وتجزیه و تحلیل اطلاعات درهنگامی كه سوالات باز هستند مشكل است

تورش مصاحبه گر و دخالت دادن نظرات شخصی

پرسشنامه

پرسشنامه شامل دسته ای از پرسش هاست كه برطبق اصول خاصی تدوین گردیده است و به صورت كتبی یه افراد ارائه می شود و پاسخگو بر اساس تشخیص را خود جواب ها رادر آن می نویسد. هدف از ارائه پرسشنامه کسب اطلاعات معین در مورد موضوعی مشخص است. بزرگ بودن گروه یا جامعه مورد مطالعه یكی از دلایل مهم برای استفاده از پرسش نامه است چه امكان مطالعه نمونه های بزرگ را فراهم می آورد. كیفیت تنظیم پرسشنامه دربدست آمدن اطلاعات صحیح و درست و قابل تعمیم بسیار با اهمیت است.

بر اساس نحوه اجرای پرسش نامه و نیز نوع سوالات پرسشنامه می توان آنرا به دستجات متفاوت تقسیم نمود.

طبقه بندی بر اساس ماهیت پرسشنامه :

پرسشنامه باز: در این نوع پرسشنامه با سوالات باز روبرو هستیم.در اینجا پاسخگو می تواند بدون محدودیت هرپاسخی را كه مد نظرش باشد در مورد آن پرسش بنویسد و یا در آن زمینه توضیح دهد. در اینگونه سوالات ، اطلاعات دقیق تر، كامل تر و دارای ارزش بیشتر هستند ولی طبقه بندی و نتیجه گیری از آنها مشكل تر و له تجربه زیاد نیازمند است.

پرسشنامه بسته : پرسش های بسته در این نوع پرسشنامه ارائه می شود.برای هر پرسش تعدادی گزینه و پاسخ انتخاب شده است كه فرد پاسخ دهنده باید یكی از آنها رابه عنوان پاسخ بگزیند.هریك از پاسخ ها به گونه ای تنظیم شده است كه در عین منطقی بودن برای آن سوال از پاسخ مربوط به دیگر سوالات مجزاست. در اینجا پاسخ ها را می توان به سرعت نوشت و تجزیه و تحلیل و طبقه بندی پاسخ ها نیز ساده تر است اما اطلاعات به دقت و كاملی پرسش نامه باز نیست.

طبقه بندی بر اساس نحوه اجرا

پرسشنامه همراه با مصاحبه : این پرسشنامه همان مصاحبه انعطاف ناپذیر است كه به صورت حضوری پرسش ها از افراد پرسیده می شود و پاسخ ها را پرسشگر در برگه پرسشنامه وارد می كند.

پرسشنامه خود ایفا : پرسشنامه در اختیار فرد یا گروه قرار می گیرد و فرد به تنهائی و یا به صورت گروهی یه پرسش ا پاسخ می دهند .

پرسشنامه پستی : پرسشنامه برای افراد از طریق پست ارسال می شود . فرد پس از تکمیل آنرا برای محقق عودت می دهد.

پرسشنامه الكترونیك : در این نوع از پرسشنامه كه به تازگی موارد استفاده از آن گسترش یافته است ، محقق با استفاده از شبكه های اطلاع رسانی و اینترنت ، اقدام به ارسال پرسشنامه الكترونیك برای افراد می كند و افراد پاسخ ها را در همان پرسشنامه وارد و با پست الكترونیك برای محقق باز می گردانند.در برخی موارد ممكن است افراد نسخه ای از پرسشنامه را چاپ کرده و بعد از پاسخگوئی به شكل پستی باز گردانند.

نكات مهم در طراحی پرسشنامه

داشتن یك مقدمه رسا ، جذاب و واضح در ابتدای پرسشنامه

وجود پرسش های قابل فهم و خالی از ابهام

خودداری از پرسش های طولانی و وقت گیر و دوپهلو

خودداری از واژه ها و لغات نامانوس و نامفهوم

طراحی پرسشنامه زیباودوراز كلمات زشت و زننده و تا جای ممكن دوستانه

محدود بودن پرسش های زمینه ای

قرار دادن پرسش های حساس و مهم در پایان پرسش نامه

هر سوال فقط به یك موضوع اختصاص داشته باشد

استفاده از پرسش های باز و بسته به همراه هم

قرار دادن تمام پاسخ های ممكن برای پرسش های بسته

مزایای پرسشنامه

عدم نیاز به شحص مصاحبه كننده ، بنابراین عدم تاثیر وجود چنین شخصی

ساده و ارزان

سادگی طبقه بندی و تجزیه و تحلیل

دقت یشتر پاسخ ها بواسطه محرمانه ماندن افراد

امكان تنجام مطالعات بزرگ

یكسان بودن شرایطردر زمان تكمیل

معایب پرسشنامه

عدم قابلیت استفاده برای بی سوادان

درك نكردن مفهوم سوال

امکان ارائه تصویر كاذب توسط فرد از خود

كاهش درصد پاسخ های رسیده در پرسشنامه پستی

در هنگام نوشتن پرسشنامه باید دقت نمود تا ابتدا از پرسش های زمینه ای استفاده گردد و سپس به پرسش هائی كه در زمینه موضوع طراحی شده اند ، رسید.

خصوصیات یك پرسش

اعتبار صوری : بدین مهنا كه صوال قادر به اندازه كیری موضوع مورد پرسش باشد.به تعبیر دیگر مقیاس اندازه گیری متغیرتحت مطالعه باشد.

انتظار دانستن پاسخ : باید سوال طوی طرح شود كه انتظار داشته باشیم پاسخگو ،‌جواب آنرا داند.

روشن و صریح : سوال باید بدون ابهام باشد و تنها به یك مطلب اشاره كند.

بی آزار : به مسائل خصوصی افراد وارد نشود مگر با اجازه قبلی خود آنها.

منصفانه: دلالت بر معنا و مفهوم خاصی ننمایر و آزمدنی را به موضع خاص نكشاند.

روائی و پایائی

ابزاری که برای جمع آوری داده ها مورد استفاده قرار میگیرد درمرحله نخست باید از روایی (اعتبار) برخوردار باشند و درمرحله دوم باید پایایی ( اعتماد ) داشته باشند .

روائی بدین معناست که روش یا ابزار به كار رفته تا چه حدی قادر است خصوصیت مورد نظر را درست اندازه گیری كند .

مثال پایین صفحه: اگر بخواهیم شیوع كم وزنی هنگام تولد را در نوزادان یك زایشگاه بدانیم ، باید همه نوزادان تولد یافته را وزن كنیم . برای این كار می بایست از ترازوی مخصوص توزین نوزاد و آنهم ترازوی استاندارد استفاده شود

پایایی قابلیت تكرار روش یا ابزار اندازه گیری است . اگر روشی از پایایی برخوردار نباشد ، داده های گردآوری شده روایی ( اعتبار ) نیز نخواهند داشت .

مثال پایین صفحه :در مثال پایین صفحه بالا باید دید با چند بار وزن کردن آیا وزن یک کودک را در هر مرحله مشابه وزن قبلی نمایش میدهد.

مثال روش های جمع آوری اطلاعات

مشاهده

در مشاهده به دو صورت مشاركتی ، شخص مشاهده كننده در موضوع مشاهده شركت دار دو در همان جلب مشاهده صورت می گیرد. (مثال پایین صفحه)

معاینه بیماران تحت مطالعه ، ارائه پرتوکل توانبخشی برای جامعه مورد مطالعه …

در مشاهده غیر مشاركتی مشاهده گر پدیده مورد مشاهده را بدون آنكه خود دخالتی در آن داشته باشد ملاحظه می كند كه این روش خود به دو صورت انجام می شود. در روش اول مشاهده گر پدیده ها را به صورت آشكار ثبت می كند ( مثال پایین صفحه )

مشاهده رفتار افراد در محیط توسط مشاهده گر در کنار افراد…

و در نوع دوم مشاهده گر به صورت مخفیانه مو راد مورد مشاهده را ملاحظه و به ثبت آن می پردازد.(مثال پایین صفحه)

مشاهده بیمارران از طریق مونیتور

مشاهده ممكن است در هنگام تهیه طرح اولیه تحقیق نیز صورت پذیرد كه بدان مشاهده مقدماتی گفته می شود مشاهده ممكن است منبع اصلی جمع آو ری اطلاعات باشد و گاهی نیز برای تكمیل یا اصلاح اطلاعاتی كه از روش های دیگر بدست آمده است استفاده شود. مشاهده ممكن است در مورد اشیا صورت بگیرد .(مثال پایین صفحه)

مشاهده سطل های زباله دربررسی رعایت زمان دقیق از سوی مردم…

مصاحبه

مصاحبه انعطاف پذیر یا آزاد : در این نوع چارچوب وحدود پرسش ا برای كصاحبه گر مشخص است لی زمان و توالی پرسش به سلیقه مصاحبه گر بستكی دارد. دراین حالت رفتار آزمودنی طبیعی تر است و اطلاعات واقعی تری بدست می آید. مصاحبه گر می تواند سوالات اضافی نیز طرح كند. ا ین روش برای تحقیق هائی با مقیاس كوچك ‏، مطالعات كیفی و یا مصاحبه با اشخاص و گروههائی كه اطلاعات اصلی از آنها بدست می آید ، مناسب است. هدف در این گونه مصاحبه ها جمع آوری اطلاعات عمیق و كیفی است. ( مثال پایین صفحه)

بررسی علل بزهکاری در بین نوجوانان، علل گرایش به مواد مخدر در بین دانش آموزان، بررسی دیدگاه افراد دارای معلولیت نسبت به افراد سالم…

مصاحبه با انعطاف پذیری متوسط یا منظم : در این نوع مصاحبه ، مصاحبه گر از پرسشنامه ای با پرسش های مشخص و با توالی ثابت استفاده می كند ، اما معمولا پرسش ها به صورت باز هستند. تلاش می شود شرایط برای همه یكنواخت نگه داشته شود.هدف در این جا جمع آوری اطلاعات كمی و سطحی است. ( مثال پایین صفحه)

بررسی میزان رضایت از خدمات توانبخشی درمراکزتوانبخشی تهران…

مصاحبه با انعطاف ناپذیریا پرسشنامه همراه با مصاحبه : مصاحبه گر از پرسش نامه ای با پرسش های مشخص و با توالی استاندارد استفاده می كند. پاسخها ثابت و از قبل پیش بینی و طیقه بندی شده اند و معمولا پرسش ها به صورت بسته هستند. این روش در مطالعات بزرگ و زمانی كه پژوهشگر از تنوع پاسخ ها اطلاع دارد بكار می رود. (مثال پایین صفحه)

بررسی نحوه نگرش مردم به معلولان در شهر تهران

0/5 ( 0 نظر )


دیدگاه های این مطلب

  1. نویسنده دیدگاه: رقیه
    22 اردیبهشت 1398

    علمی

  2. نویسنده دیدگاه: زهرا
    23 دی 1397

    عالی بود منون

  3. نویسنده دیدگاه: ابتسام
    16 دی 1397

    ممنون عالی بو دست شما درد نکنه مرسی

  4. نویسنده دیدگاه: علی
    25 آبان 1397

    مرسی

    • نویسنده دیدگاه: ناشناس
      23 دی 1397

      هایی عالی بود😉

  5. نویسنده دیدگاه: ذال
    01 آبان 1397

    خوب بود

    • نویسنده دیدگاه: علی
      25 آبان 1397

      خوب نبود عالی بود

  6. نویسنده دیدگاه: سهیل فودازی
    20 مهر 1397

    متاسفم واست کلا مطالبتون عالی هست با تشکر از مدیر

  7. نویسنده دیدگاه: ساحل
    17 آبان 1392

    بسیارعالی بوداین مطالب 🙂 دستتون دردنکنه 🙂 ممنونم 🙂

نظر خودتان را ارسال کنید