بازشناسی پیوندهای فرهنگی میلاد مسیح در ایران

جشن آغاز سال نو مسیحی بی گمان یکی از بزرگترین آئین هایی است که در سراسر جهان با آداب و رسوم خاصی تحت عنوان «کریسمس» برگزار می شود. جشني كه هر ساله نويد آغاز سال نوي ميلادي را به جهانيان مي‌دهد، يك جشن مذهبي براي مسيحيان كه در طول تاريخ خود، دگرگوني‌هاي بسياري را تجربه كرده است. در ایران نیز مسیحیان و ارامنه ، عید سال نو را با آداب و رسوم و تشریفات خاصی بر پا می دارند.

زندگانی حضرت مسیح (ع): 
براساس روايت و مستندات انجيل های چهارگانه؛ حضرت عيسي مسيح (ع) بنا به قدرت روح القدوس از حضرت مريم (ع) در شهر بيت اللحم متولد شد. در انجيل متي چنين آمده است كه « مريم (ع) از روح القدوس حامله شد و بنا به فرمان فرشته الهي كه در عالم خواب بر يوسف ناصري پديدار گشت ، بدو وارد شد كه طفل در رحم را عيسي بنامد».1
ایمانی در نوشتاری که در اختیار پارس توریسم قرار داده، آورده است: گروهی از محققین بر این باورند که آيين ميترائيسم ( مهرپرستي ) با مسيحيت دارای آمیختگی و پیوندی عمیق است. آنها ميلاد حضرت مسيح در25 دسامبر را با شب يلدا برابر می دانند. « در اصل 25 دسامبر جشن ظهور ميترا بوده كه مسيحيان در قرن چهارم ميلادي آن را روز تولد عيسي قرار دادند».2ويل دورانت نیز در همین زمینه معتقد است: « در سال 354 برخي از كليساهاي غربي ، از جمله كليساي روم ، مراسم سالروز تولد مسيح را در 25 دسامبر می گرفتند، كه از آن به بعد طول روز رو به فزوني مي نهد ، اين روز از قبل نيز روز جشن اصلي كيش ميترا ، يعني روز تولد مهر شكست ناپذير بوده».3
همه كليساها تا قرن سوم ميلادي تولد مسيح را در ششم ژانويه جشن مي گرفتند اما پس از آن در يكي از شوراهاي كليساي اسقف روم توسط پاپ ؛ 25 دسامبر را به عنوان روز ميلاد مسيح اعلام كرد تا علائم و نشانه هاي جشن ميترائيسم توسط مردم به فراموشي سپرده شود. از آن پس مردم ، ششم ژانويه را به عنوان انجام مراسم غسل تعميد مسيح جشن گرفتند. «ارمنیان روز ششم ژانویه را روز تولد و غسل تعمید حضرت مسیح می دانند و جشن می گیرند».4
در مورد انجام غسل تعمید حضرت مسیح روایت است که خداوند در خواب به يوسف گفت : « با مريم و عيسي به مصر مهاجرت كنيد». آنها پس از مرگ هيروديس و به فرمان خداوند به ناصره وارد شده و ساكن شدند. در آن زمان پس از آزمايش الهي و موفقيت عيسي ، يحيي او را غسل تعميد داد. عيسي در اين زمان سي سال داشت و به پيامبري مبعوث گشت.
حضرت عيسي در راه رسالت خود 12 تن را برگزيد تا همراه او مردم را به راه خداوند باز گردانند و دين موسي (ع) را باز سازي كنند. در اناجيل آمده است ؛ « عيسي دوازده نفر را مقدر فرمود تا همراه او باشند و تا ايشان را به جهت وعظ نمودي بفرستند و ايشان را قدرت باشد كه مريضان را شفا دهند و ديوها را بيرون كنند ».5

تعاليم عيسي مسيح روز به روز با اقبال عمومي مواجه مي شد و تعداد بيشتري از مردم به دين او مي‌گرويدند. مبلغان و مروجان و حواريون در سراسر آسيا زماني به تبليغ و اشاعه دين مسيحيت مي‌پرداختند كه فشار آزار و اذيت روميان سبب شده بود تا انجمنهاي مخفي پديد آيد. « انجمن هاي اوليه مسيحي بر اساس كمك متقابل تشكيل شده بود. در رأس اين مجمع ها «پيران»( پيرسبيترها يا رهبانان ) قرار داشتند و « شماس » عضو آن بودند».6 جلسه هاي مخفي مسيحيان در گورستان ها و زيرزمين كليساها تشكيل مي شد. در روم ، در قبرستان هاي زيرزميني كه سرداب ناميده مي شدند. جلسه هايي توسط مؤمنان مسيحي برگزار مي شد. در اين اجتماعات ، بخش هايي از آموزه هاي مسيح تحت عنوان « انجيل » خوانده مي شد و اعضاي تازه وارد با انجام غسل تعميد كه نمايانگر توبه از گناهان گذشته و پاك شدن بود ، به عضويت در مي آمدند. مخالفت سرسخت كاهنان معبد قدس با مسيح موجب شد ، فرماندار رومي دستور دهد مسيح (ع) را به صليب كشند. صليب مسيح فراز كوه « جُل جُتا »در مقابل بيت المقدس برافراشته شد و در آنجا مصلوب گرديد. صلح و نوع دوستی از جمله آموزه ها و پندهای حکیمانه حضرت عیسی مسیح (ع) برای انسانهای مؤمن و حقیقت جو در طی ادوار تاریخ است.

بابانوئل :
یکی از جاذبه های برگزاری مراسم کریسمس، حضور فردی دوست داشتنی و مهربان است که امروزه نزد مسیحیان جهان دارای احترام و جایگاه خاصی است. در باور و اعتقاد مسیحیان ؛ « در سرزمین های دور دست و یخبندان قطب شمال که هیچ یک از ابناء بشر را تاب زنده ماندن و زندگی کردن نیست، پیر مرد اسرار آمیزی زندگی می کند که موی سر و ریش او رنگ برف های متراکم اراضی قطبی را دارد. این پیر مرد اسرار آمیز که پدر همه بچه های مسیحی دنیاست هر سال در شب عید کریسمس از سوراخ دودکش بخاری پایین می آید و وارد اطاق خواب بچه ها شده و زیر درخت کاج و جوراب آنها خوراکی و اسباب بازی می گذارد. بابانوئل دارای زنی بنام «جسی» است که در اوکلاماهای آمریکا زندگی می کند ».7

شخصیت بابانوئل برگرفته از کشیش نیکوکاری بنام ، سن نیکلا است که در ابتدای قرن چهارم میلادی در آسیای صغیر زندگی می کرده است. او برای دستگیری مستمندان به خصوص بچه های فقیر ، دور از چشم آنها ،  هدایایی را از پنجره اطاقهایشان به داخل قرار می داد که بعدها دیگران نیز از این رسم نیکو تبعیت کردند تا رفته رفته جنبه یک رسم مذهبی به خود گرفت و جزء آئین و تشریفات جشن کریسمس در آمد. ارامنه بابانوئل را « باباگاقاند» یا « بابا زمستان» می نامند و برایش احترام خاصی قائل می باشند. اولین کسی که چهره بابانوئل را به شکل امروزی طراحی کرد ، نقاشی مشهوری بنام «سویند» است.

درخت کاج :
« درخت کاج را برای نخستین بار به سال 1605 در آلمان به صورت امروزی تزئین می کردند. مارتین لوتر عادت داشت که در شب تولد مسیح شاخه های درختان کاج به خانه می برد و برای شادمانی کودکان آن را تزئین می کرد و همین عادت بعدها به یک رسم و آئین عمومی تبدیل شد و در سال1840 میلادی مراسم آرایش درخت کاج به انگلستان و از آنجا به آمریکا راه یافت».8     درخت کاج در مراسم سال نو مسیحیان ، همانند سبزه در سفره هفت سین ایرانیان نشانه سبزی و خرمی است.
سنت آراستن درختان کاج در ابتدا بدین شکل بوده است که ؛ در آن زمان عده ای هرمهایی از چوب می ساختند و آنرا با شاخه- های درختان همیشه سبز و شمع تزئین می کردند. به تدریج رسم استفاده از درخت کریسمس در بخشهای دیگر اروپا نیز طرفدارانی پیدا کرد. در انگلستان نیز خانواده های ثروتمند به سرعت از این مد پیروی کردند و با ولخرجی تمام به تزئین درخت پرداختند. در سالهای 1850، این تزیینات شامل عروسک، لوازم خانه مینیاتوری، سازهای کوچک، جواهرات بدلی، شمشیر و تفنگ، اسباب بازی، میوه و خوراکی بود. تزئین آن درختها با شمع، شیرینی، میوه و انواع آب نبات، استفاده از درخت را به چیزی مد روز مبدل کرد.

بسیاری از آمریکاییهای قرن نوزدهم، درخت کریسمس را چیزی غریب می دانستند. اولین درخت کریسمس در آمریکا، توسط ساکنان آلمانی پنسیلوانیا  در سال1830به نمایش گذاشته شد. این درخت برای جلب کمکهای مردمی برای کلیسای محلی برپا شده بود. در سال 1851، چنین درختی در محوطه خارجی یک کلیسا برپا شد اما وجود آن برای ساکنان این قصبه بسیار توهین -آمیز و نوعی بازگشت به بت پرستی به شمار می آمد و آنها خواستار جمع کردن تزیینات شدند. در حدود سالهای 1890، لوازم تزئینی کریسمس از آلمان وارد شد و درخت کریسمس به تدریج در ایالات متحده محبوبیت یافت. جالب است که اروپاییان از درختان کوچکی که حدود 1 تا 1.5 متر طول داشتند استفاده می کردند در حالی که آمریکاییان درختی را می پسندیدند که تا سقف خانه برسد. در اوایل قرن بیستم، آمریکاییان درختهای کریسمس را بیشتر با لوازم تزئینی دست ساز خودشان تزیین می کردند اما بخشهای آلمانی- آمریکایی همچنان به استفاده از سیب، بلوط، گردو و شیرینیهای کوچک بادامی ادامه می دادند. با کشف برق، شکل تزئین درختان کاج و منازل نیز تغییرات گسترده ای کرد. مردم با روشن کردن چراغهای کوچک و زینتی که رنگهای گوناگونی داشت ، منظره های زیبایی را در منازل و میادین شهرها خلق می کردند.
تزیین درخت در اوکراین نیز بسیار جالب است، آنها حتما در تزیین درخت خود از عنکبوت و تار عنکبوت استفاده می کنند و آنراخوش یمن می دانند، زیرا بنا بر یک افسانه قدیمی، زنی فقیر که هیچ وسیله ای برای تزیین درخت و شاد کردن فرزندان خود نداشت، با غصه به خواب می رود و هنگام طلوع خورشید متوجه می شود که درخت کریسمس خانه اش با تار عنکبوت پوشیده شده است و این تارها با دمیدن خورشید به رشته های نقره مبدل شده اند.
در لهستان، درخت کریسمس با مجسمه های کوچک فرشته، طاووس و پرندگان دیگر و تعداد بسیار زیادی ستاره، پوشیده می شد. در سوئد، درخت را با تزئینات چوبی که با رنگهای درخشان رنگ آمیزی شده اند و فیگورهای کودک و حیوانات از جنس پوشال وکاه تزیین می کنند. دانمارکیها، از پرچمهای کوچک دانمارک و آویزهایی به شکل زنگوله، ستاره، قلب و دانه برف استفاده       می کنند. مسیحیان ژاپنی بادبزنها و فانوسهای کوچک را ترجیح می دهند. در تزیین درختهای کریسمس اولیه، به جای مجسمه فرشته در نوک درخت، از فیگورهای پریهای کوچک- به نشانه ارواح استفاده می شدکه برای ترسانیدن ارواح شیطانی به کار     می رود.
ارامنه تهران مراسم جشن سال نو را نخست  به صورت رسمی و تشریفاتی در کلیساها برگزار می کنند و سپس در شب عید جشنهایی را در منازل خود بر پا می دارند. برگزاری مراسم آغاز سال نو در کلیسا کاملا رسمی و دارای آداب و تشریفات خاصی است. در این مراسم گروه ﺍُپرا آوازهایی با مضمون مذهبی می خواند و روحانیون و مقامات کلیسایی طی آدابی تمثال حضرت مسیح را در محیط کلیسا به حرکت در می آورند. در ادامه با سوزاندن کندر و عود فضا را معطر می سازند. اسقف اعظم نیز در حالیکه جامه مخصوص این مراسم را بر تن کرده و با حضور در میان مردم دعاهایی را می خواند و سپس در سخنانی برای همه مردم جهان و ایرانیان آرزوی مؤفقیت و بهروزی می کنند. در پایان نیز نان فطیر متبرک شده ای را میان مردم تقسیم می کنند.

– منابع : 
1 )  انجیل( متي 1/18 ـ 24 )
2 )  روح الاميني ، دكتر محمد ( 1376 ) ؛ آيين ها و جشن هاي كهن در ايران امروز ، انتشارات آگاه ، تهران ، ص 91
3 )  دورانت ، ويل (1367 ) ؛ تاريخ تمدن جلد سوم (قيصر و مسيح ) ، ترجمه محمود عنايت و ديگران ، انتشارات آموزش انقلاب اسلامي ، تهران ، ص 657. 
4 )  هویان، آندرانیک(1381)؛ ایرانیان ارمنی ، تهاران دفتر پژوهشهای فرهنگی، چاپ اول، ص33.
5 )  دياكونوف (1379)‌ ؛ تاريخ جهان باستاني جلد سوم، ترجمه صادق انصاري و ديگران، نشر انديشه، تهران ، ص .385 
6 )  انجیل ( مرقس 3/13 ـ 14 ؛ لوقا 9/1 ـ 2 )
7 )  محجوب کار، اسکندر(1343) ؛ دانستنیها ، کتابفروشی زوار، تهران ، ص37.
8 )  مانوکیان،آرداک(1373)؛ اعیاد کلیسای ارمنی،ترجمه هرایر خالاتیان، چاپخانه نائیری، چاپ سوم ، ص29.

– نویسنده : محمد رضا ایمانی

0/5 ( 0 نظر )


دیدگاه های این مطلب

  1. نویسنده دیدگاه: محمدرضا ایمانی
    12 دی 1390

    با سلام و احترام
    دوستان محترم حد اقل انصاف را رعایت نموده و عنوان نویسنده اصلی مطلب و سایتی را که مطلب را از آن برداشته اید بنویسید. این کار شما جایز نیست و قابل پیگیری است. منتظر جوابیه اتان هستم کارشناس ارشد مردمشناسی محمدرضا ایمانی

    • نویسنده دیدگاه: مدیر سایت
      12 دی 1390

      دوست عزیز با عرض پوزش از مورد به وجود آمده، این مورد در مطلب اصلاح گردید. (سعی بر همین است که همیشه حق مولف رعایت شود، همانطور که در سایر مطالب مشاهده مینمایید) از اعلام به موقع شما متشکریم.

نظر خودتان را ارسال کنید