ثبت نام لاتاری گرین کارت آمریکا ثبت نام لاتاری آمریکا کلیک کنید !

مارهای سمی ایران

ایران از نظر حیات وحش یکی از کشورهای غنی است که گونه های نادری از بسیاری از حیوانات و جانوران در آن زندگی می کنند. برای آشنایی با مارهای سمی ایران این بخش آسمونی را تا پایان مطالعه نمایید.

مارهای سمی ایران

تعدادی از مارها از روی رنگ و علامت مشخصی که دارند به آسانی شناخته می شوند ، مانند مار شاخدار Pseudocerastes با زائده شاخی که در ناحیه فوقانی چشم دارد ، افعی قفقازی Agkistrodon intermedius که حفره ای یا پیت Pit بین چشم و بینی دارد ، مار جعفری Hydrophidae با رنگ قرمز آجری و خطوط و نقوش سفید رنگ و علامت صلیبی شکل که در ناحیه سر دارد ، کفچه مار خراسانی Naja naja که در صورت زنده بودن گردنش را به شکل کفچه در می آورد و هنگام خشم چنبره زده هان، به طور ناگهانی به طرف دشمن حمله می کند و مار دریائی Hydrophidae با داشتن سری کوچک و دمی پهن (همانند پاروی قایق رانی ) مشخص می شوند . و برای تشخیص بیشتر انواع مارها باید به نشانیهای ویژه آنها در طبیعت توجه کرد .

الف – مارهای غیر سمی یا اگلیفا    Aglypha

توجه به شکل ، وضع قرار گرفتن و تعداد پولکهای بدن مار ، تشخیص را تا حدی آسان می کند . مارهای غیر سمی دارای دندانهائی ساده هستند که راهی به غده سمی ندارند  . شکل پولکهای ناحیه سر با شکل پولکهای ناحیه بدن کاملأ متفاوت است . به عبارت دیگر پولکهای ناحیه سر و تنه مشخص و قرینه و غالبأ مانند  هستند . در بعضی از مارها پولکهای ناحیه ظهری یا پشتی بدن صاف است  بر عکس در بعضی دیگر پولکهای ناحیه ظهری تیغه دار است یعنی در وسط این پولکها خطی برجسته یا تیغه مانند مشاهده می شود  پولکهای سطح شکمی صاف و بزرگتر از پولکهای ناحیه ظهری است .

مردمك چشم اغلب گرد و دم مار معمولاً گرد و دراز است . پولك‌های زیر ناحیه دم در یك یا دو ردیف قرار دارند  و پولك آنان یا مخرج ممكن است یك عدد یا دو عدد یا به عبارت دیگر منفرد یا منقسم باشد .  بطور كلی قرار گرفتن این پولكها و شمارش آنها  در تشخیص مارها حائز اهمیت است . مارهای غیر سمی اصولاً در حركت خیلی سریع و چابك هستند .

ب – مارهای نیمه سمی یا اوپیستوگلیف Opisthoglypha

این مارها كم و بیش شبیه مارهای غیر سمی هستند و یكی از وجوه تمایز آنها داشتن فنگ Fang یا نیش دندان خلفی شیار دار است . فنگ كه از سیار دندان‌ها بزرگتر و دارای كانال باز یا شیار است در قسمت عقب دهان ، در فك بالایی قرار دارد و به غده سمی متصل است  . از نظر ظاهری مردمك چشم این مارها عمودی یا گرد است . تیر مار كه یكی از انواع این مارها محسوب می شود با داشتن چهار خط سفید رنگ كه در سر تا سر بدنش امتداد دارد مشخص می شود . آلوسر (سگ مار) هم كم و بیش حركات مار جعفری را تقلید می كند و از نظر شكل ظاهری خیلی شبیه به آن است . آلوسر فاقد علامت صلیبی شكل در ناحیه سر می باشد . ناحیه سر این مار كلاً سیاه رنگ است . برای شناسایی این مارها می توان از كلید شناسایی مارهای ایران و شرحی كه بعداً برای هر یك از مارها داده می شود استفاده كرد .

ج – مارهای سمی Venomous snakes

تمام انواع این مارها دارای فنگ یا نیش دندان لوله ای شكل یا مجوف هستند كه در قسمت قدامی دهان و در فك بالایی قرار دارد و به غده سمی متصل است  . سر این مارها غالباً مثلثی شكل و ناحیه گردن كاملاً مشخص است . اكثراً دمشان كوتاه و در حركت كمی تنبل هستند . در بعضی از انواع این مارها ،‌حفره ای بین چشم و بینی وجود دارد كه به سادگی قابل تشخیص است  . اكثراً پولكهای ناحیه سرشان ریز و قرینه نمی باشند  . در برخی دیگر پولكهای ناحیه سر قرینه هستند مانند كفچه مار كه هنگام خشم چنبره زده و یك مرتبه به طرف دشمن حمله می كند . در این حال ناحیه گردن متسع می شود و به این ترتیب سطح بزرگی ایجاد می كند . این سطح به نام كفچه نامیده می شود . در مواردی كه شناختن مار از نظر شكل ظاهری برای مبتدیان دشوار نباشد ، باید غالباً به زیستگاه خاص هر مار توجه شود كه كار را آسان تر می كند . منطقه پراكندگی مارها از نظر جغرافیایی ، زیستگاه ،‌رویش‌های گیاهی و دیگر شرایط محیطی فرق می كند و در هر زیستگاهی جز به هنگام مهاجرت مارهای غیر بومی كمتر دیده می شوند . در صورت تردید در تشخیص یك مار همواره به عكس یا تصویر و نقشه پراكندگی و مطالبی كه برای هر مار در متن كتاب آورده شده مراجعه شود . در ایران چهار گروه مار سمی به شرح زیر وجود دارد كه ممكن است گزش آنها عوارض نامطلوبی به بار آورد :

  • گروه افعیها : ویپریده (Viperidae) با 12 گونه خطرناك و كروتالیده (Crotalidae) با بیش از یك گونه خطرناك .
  • گروه مارهای كبرا یا الاپیده (Elapidae) با دو گونه خطرناك .
  • گروه مارهای دریایی یا هیدروفیده (Hydrophidae) با 8 گونه سمی (احتمالاً تعداد گونه‌ها بیشتر است). گروه مارهای نیمه سمی یا اوپیستوگلیف (Opisthoglypha) با 8 گونه نیمه سمی .

وضع ظاهری مارهای سمی چنین خلاصه می شود :

وجود حفره ای بین چشم و بینی ،‌ عمودی یا بیضی بودن مردمك چشم ( مانند گربه‌هایی كه در آفتاب نگاه می كند ) ، سر غالباً مثلثی شكل است و از پولكهای كوچك و نا‌قرینه پوشیده شده ، دم كوتاه و گردن كاملاً مشخص است . كبراها دارای بدنی كشیده ، قهوه ای رنگ و تیره و متمایل به سیاه هستند و مردمك چشمشان بیضی شكل است و دم نسبتاً بلندی دارند . كبرای خراسانی دارای كفچه و كبرای جنوب و غرب كشور فاقد كفچه با بدنی تقریباً سیاه و براق است و جهششان تند و كوتاه است . مارهای دریایی سرشان كوچك و دمشان پهن همانند پاروی قایق رانی است و در خلیج فارس و دریاهای آزاد زندگی می كنند . طول مارهایی سمی تا اندازه ای كوتاه و بدنی ضخیم دارند و در حركت قدری تنبل هستند . افعی‌ها معمولاً زنده زا هستند . در اغلب گونه‌های این خانواده نیش دندان یا فنگ‌ها تیز و بلند و به سمت عقب متمایل است . موقع گزش احتیاجی به گاز گرفتن ندارند و با فرو بردن نیشها می توانند سم خود را به شكار تزریق كنند. تمام گونه‌های این خانواده سمی و خطرناك هستند . گزش این مارها باعث تحریك نسوج زیر جلدی و خونریزی می شود كه در بعضی از موارد نتیجه آن از كار افتادن قلب و مرگ است . خانواده الاپیده مانند كبرا و كفچه مار تخم گذار است ، سر در امتداد بدن قرار دارد و گاهی گردن مشخص نیست ، مردمك چشم گرد یا بیضی است ، نیش دندانها یا فنگ منحنی است و برای انتقال سم به شكار باید دو فك پائینی و بالایی بهم متصل شود . سم این مارها خطرناك است و عوارض عصبی از قبیل فلج تكلم ، سرگیجه و فلج قسمت محركه ماهیچه‌ها را همراه دارد و سر انجام مصدوم را در اثر خفگی یا فلج دستگاه تنفسی تلف می كند .

مارهای نیمه سمی شبیه مارهای غیر سمی بوده بدنشان استوانه ای شكل و كشیده است ، دمی نسبتاً بلند دارند ، پولك‌های ناحیه سرشان قرینه و مردمك چشمشان غالباً مدور است و در حركت خیلی سریع هستند . از نظر ظاهری گاهی شبیه خانواده الاپیده اند ولی دندانهای سمی آنها در قسمت خلفی دهانشان قرار دارد و به ندرت گزش آنها باعث مرگ می شود . علائم بالینی گزش آن مارها به درستی روشن نیست و كم و بیش شبیه گزش خانواده الاپیده می باشد و گاهی ممكن است گزش این نوع مارها باعث عوارض نامطلوبی شود . گزش مارهای دریایی باعث اختلال در ماهیچه‌ها می شود كه بیشتر شبیه عوارض ناشی از گزش مارهای الاپیده است ولی به علت كوچك بودن غده سمی و كوتاه بودن فنگ‌ها یا دندان‌های سمی اغلب مقدار سمی كه تزریق می كنند كافی و كشنده نیست . در حالی كه قدرت كشندگی سم مارهای دریایی به مراتب بیش از مارهای سمی دیگر است .

0/5 ( 0 نظر )


نظر خودتان را ارسال کنید