آسمونی
ایرانگردی

منطقه 12 تهران

جایزه ملی یادگیری الکترونیکی

tehran region12 منطقه 12 تهرانمنطقه ۱۲ شهرداری تهران یکی از مناطق شهری تهران است. منطقه ۱۲ یکی از مناطق قدیمی شهر تهران محسوب می‌شود که در مرکز این شهر واقع گردیده است. آسمونی در این مقاله به معرفی کامل منطقه 12 تهران می پردازد. از شما عزیزان دعوت می کنیم تا پایان این مقاله ما را همراهی کنید.

مشخصات منطقه 12 تهران :

منطقه 12 از شمال به خیابان انقلاب دارای نقاط عطف میدان فردوسی ، پیچ شمیران ، لاله زار ، پل چوبی از غرب به خیابان حافظ و خیابان وحدت اسلامی با نقاط عطف میدان تاریخی حسن آباد (هشت گنبدان) ، میدان وحدت اسلامی (شاهپور) ، چهارراه وحدت اسلامی (چهارراه شاهپور) و از جنوب به خیابان شوش با نقاط عطف خیابان جهان پهلوان تختی ، یخچال و میدان غار و از شرق خیابان 17 شهریور (شهباز سابق) با نقاط عطف خیابان شهید کفایی امانی و خیابان خورشید خیابان مجاهدین زیر گذر امیرکبیر و اتوبان شهید محلاتی با قدمتی به تاریخچه تهران و بناهایی زیبا که بافت تجاری آن غلبه ی سیری ناپذیری را در این منطقه پیدا کرده ولی هنوز صفا و صمیمیت محلات آن تداعی تهران قدیم را در اذهان متبادر می کند.

منطقه ای با مساجد عظیم و متبرک و زیبا با امامزاده هایی از سلاله ائمه اطهار (ع) و مهمتر از آن محبان اهل بیت عصمت و طهارت که کوچه به کوچه و محله به محله آن را به محبت اهل بیت (ع) مصفا و حسینیه و تکیه و هیئت بنا کرده اند.

کلیساها ، کنیسه ها و آتشکده های آن نیز علی رغم تاریخ کهن مکان عبادی و زیارتی عزیزان اقلیت دینی کشور است.

کاروانسرای خانات در چهارراه مولوی نزدیک بقعه آقا که معروف به نگین گردشگری تهران است بسیار جالب و دیدنی است.

منطقه 12 منطقه ای استراتژیک است که کمتر برنامه ریزی منسجم فرهنگی و اتماعی توسط کلیه مراکز ذی ربط (شهرداری ، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ، سازمان فرهنگی و هنری ، وزرات ارشاد و آموزش و پرورش و نیروی انتظامی و…) با نگاه راهبردی به آن شده است.

در این منطقه ابنیه های متعددی وجود دارد که میراث فرهنگی کشور است و نظایر آن حتی در جهان نیز کمتر دیده می شود که متعلق به تمام ایرانیان می باشد.

daralfonoon1 منطقه 12 تهران

تاریخچه منطقه 12 تهران :

منطقه 12 تهران ، هسته مرکزی تهران قدیم و نقطه تولد آن است. تهران تا زمان مغولان از قریه های نه چندان معتبر ری به فاصله یک فرسنگی محسوب می شد که بعد از ویرانی ری توسط مغولان ، این قریه با مهاجرت ساکنان آواره ری کم کم رو به رشد نهاد و جمعیت و وسعتش افزونتر گشت ؛ تا آنجا که در دوره تیموریان به شکل یک شهرک در میان باغ ها در می آید. بنا به تعریف صاحب کتاب عجایب البلدان ، ساکنان اولیه ی این ده در خانه های زیر زمینی و سرداب مانند زندگی می کردند تا از شدت گرما در امان باشند و هنگام حمله دشمن ، به خانه های تحتانی پناه می بردند و هر قدر محاصره آن به طول می انجامید به واسطه آذوقه فراوانی که از راه احتیاط در طول سال ذخیره می کردند بیرون آوردن آنان از خانه هایشان برای مهاجمین امکان پذیر نبود.

تهران در زمان شاه طهماسب اول صفوی از حالت روستایی در آمده و حیاتی شهری می یابد. در سال 944 ق به دستور شاه طهماسب پیرامون شهر که شش هزار گام بود بارویی با یکصد و چهارده برج به عدد سوره های قرآن بنا کرده و خندقی عمیق و عریض در اطراف آن حفر کنند و چهار پل و چهار دروازه برای آن به وجود آوردند که عبارتند از : 

  • دروازه شمیران در شمال شرقی (ابتدای خیابان امیرکبیر کنونی)
  • دروازه دولاب در جنوب شرقی (خیابان ری کنونی)
  • دروازه شاه عبدالعظیم در جنوب (خیابان مولوی کنونی)
  • دروازه قزوین در جنوب غربی (میدان وحدت اسلامی ـ شاپور کنونی)

golestan palace1 منطقه 12 تهران

پادشاهانی مانند شاه عباس ، سلطان حسین صفوی ، نادر شاه افشار ، کریم خان در این شهر توقف داشته اند. سرانجام آقا محمد خان در روز شنبه جمادی الاول سال 1200ق که مصادف با عید نوروز بود در این شهر به تخت پادشاهی نشست و از آن تاریخ تهران رسماً پایتخت شد. از زمان فتحعلیشاه تهران رو به آبادی گذارد و دروازه های محمدیه و دروازه ارک احداث گردید.

مسجد جامع تهران ، مسجد شاه و مسجد سلطانی در این زمان ساخته شده و بازار گسترش پیدا کرد جمعیت تهران را در این دوره بین 40 تا 50 هزار نفر تخمین زده اند. محله های مهم در این زمان عبارت بودند از محله ارک ، چاله میدان ، بازار ، سنگلج و عودلاجان.

در عهد ناصرالدین شاه به علت افزایش زیاد جمعیت و محدودیتهای موجود ، دیوارهای طهماسبی ویران شد و دیوارهای جدید در فاصله طولانی تر احداث گردید. در این زمان تهران دارای 12 دروازه گردید:

  • دروازه دولت
  • یوسف آباد
  • دروازه شمیران
  • دروازه دوشان تپه
  • دروازه دولاب
  • دروازه خراسان
  • دروازه حضرت عبدالعظیم
  • دروازه غار
  • دروازه گمرک
  • دروازه باغ شاه
  • دروازه خانی آباد
  • دروازه قزوین

و محله جدید دولت به محله های پیشین افزوده شد که جنوب آن خیابان امام خمینی و شمال آن خیابان انقلاب فعلی را در بر می گرفت.

از این میان فقط اراضی دروازه باغ شاه ، دروازه قزوین و دروازه گمرک در محدوده منطقه 12 فعلی قرار نداشتند.

بعد از ناصرالدین شاه تهران توسعه چندانی نیافت تا اینکه در زمان حکومت پهلوی اول تصمیم گرفته شد تا تهران را نظیر شهرهای مدرن اروپایی توسعه دهند. دیوارها و دروازه ها از بین رفت و به جای آن خیابان ها و میدان های جدید احداث شد و تغییرات زیاد در شهر بوجود آمد.

gomrok1 منطقه 12 تهران

ویژگی های مسکونی منطقه 12 تهران :

منطقه 12شامل بیشترین نسبت خانه های قدیمی در میان مناطق تهران است. بر اساس آمار جدید بیش از 50%  واحدهای مسکونی منطقه بیش از 30 سال عمر دارند 28% ساختمان های مسکونی منطقه کم دوام و با خشت و گل و یا بلوک سیمانی و چوب ساخته شده اند و 33% با آجر و آهن یا سنگ و آهن بنا شده و فقط 34% اسکلت فلزی یا بتنی دارند. پهنه وسیعی از منطقه علی رغم ارزش های هویتی (بازمانده ازگذشته تهران) با فرسودگی مفرط روبروست مانند بافت های مسکونی صاحب جمع، خیام جنوبی ، بخش هایی از 17 شهریور ، بخشی از سنگلج و امامزاده یحیی.

نخستین ساختمان های بلند تهران مانند ساختمان پلاسکو در این منطقه احداث شده و مجموعه حکومتی و اداری مانند مجلس شورای اسلامی ، شهرداری ، سفارتخانه ها ، کتابخانه ملی قدیم ، موزه باغ ملی ، کاخ گلستان ، شمس العماره و قدیمی ترین بیمارستان های تهران مانند سینا و امیر اعلم و رازی در منطقه 12 واقع شده اند.

در حال حاضرمدیریت بافت تاریخی منطقه حدود 1000 اثر که به لحاظ معماری و تاریخی در قالب ارزشیابی خاصی درجه بندی شده اند شناسایی نموده که با هدف تهیه شناسنامه کامل برای هر یک از بناهای ارزشمند، در حال حاضر 110 بنا را مورد شناسایی اولیه قرار داده وبنا بر اولویت بندی برای 37 بنا شناسنامه کامل تهیه نموده است.

177 اثر ثبت سازمان میراث فرهنگی،131 مورد  ارزش گذاری شده ، 18 موزه ، 57خانه قدیمی ، 10مدرسه قدیمی ، 22مسجد ، 19مسجد و مدرسه ، 22 بازار و بازارچه ، 24 امامزاده و بقعه ، 12 کلیسا و کنیسه و معبد ، 10مدرسه علمیه ، 18 حمام ، 4 آب انبار ، 4 باغ ، 10گورستان ، 15سقاخانه ، 4حسینیه ، 3بانک ، 3بیمارستان ، 3 سالن تاتر ، 23ساختمان ویژه ، 25 سرا ، 6 سفارت ، 6عمارت ، 3 کاروانسرا ، 3سردر ، 5میدان و  45 مورد متفرقه گنجینه تاریخی منطقه 12 را شکل می دهند. 

chaleh meydan1 منطقه 12 تهران

صنعت گردشگری منطقه 12 تهران :

امروزه مدیران شهرهای تاریخی  به حفظ ، احیاء ،  بهره برداری و معرفی اماکن تاریخی  توجه  ویژه ای دارند. هدف آنها از این اقدام تقویت باورهای ملی و مذهبی و ارتقاء فرهنگی شهروندان است تا در کنار آن منبع درآمدی برای شهر وساکنان آن فراهم آید. در این بین بیشترین توجه به بدنه های شهری بوده و احیاء آنها یکی از اصلی ترین برنامه های مدیران به شمار می رود.

منطقه 12 زادگاه روستای تهران در منابع قرون  6 و 7 هجری  مرکز شکل گیری شهر تهران بوده است. شش محله قدیمی تهران یعنی عودلاجان، سنگلج، چاله میدان ، دولت ، بازار و ارگ درمنطقه 12با ویژگی های معماری و شهری خود هنوز گذشته را درخود به نمایش می گذارند. بافت و محورهای تاریخی وفرهنگی ذی قیمتی مانند گذر امامزاده یحیی – گذر پامنار – گذر میرزا محمود وزیر – ناصرخسرو – میدان توپخانه و … که تعداد آنها  موارد بسیاری را دربر می گیرد یکی از عناصر اصلی بافت تاریخی وصحنه بسیاری از رخداد های تاریخ ساز وپیوند دهنده فضاهای فرهنگی وتاریخی آن است که هویت اجتماعی وفرهنگی شهر را در طول تاریخ به نمایش می گذارد.

 وجود 18موزه از جمله مهمترین موزه های تهران و کشور مانند موزه ملی ایران باستان ، آبگینه ، کاخ موزه گلستان و … آثار ارزشمندی مانند سردر باغ ملی ، مدرسه دارالفنون ، باغ شمس العماره ، عمارت مسعودیه و … بقاع متبرکه مانند امامزاده زید ، سید اسماعیل ، کلیساهای تادئوس ، سورپ گئورگ و … مدارس علمیه عالی شهید مطهری، خان مروی و … مساجد امام ، ارگ ، جامع و … و همچنین وجود شخصیتهای فرهنگی  وسیاسی مش هورکه محل سکونت ویا فعالیتشان در این منطقه بوده مانند شهید مدرس ، قوام السلطنه و … و منطقه منحصر به فرد بازار که از میراث با ارزش تاریخی وفرهنگی  کشور محسوب می گردند ، همگی در این منطقه قراردارند.

در این محدوده ارزشمند بیش از177 اثر تاریخی به ثبت رسیده وبیش از این میزان آثار دارای ارزش تاریخی وفرهنگی در شرف ثبت وجود دارد. شهرداری منطقه 12 با مرمت وبازسازی حدود 13 بنای تاریخی مانند : خانه کاظمی ، خانه دبیرالملک ، خانه پروین اعتصامی ، زادگاه دکتر حسابی ، دفترروغن نباتی جهان ، خانه بانو فخرالدوله ، حمام نواب و اختصاص کاربری فرهنگی برای آنها و مرمت  بازار کفاش ها ، تیمچه حاجب الدوله ، بازارچه مروی و … ومرمت گذرهایی نظیر ناصرخسرو ، 15 خرداد و … سهمی در حفظ میراث فرهنگی در بافت تاریخی تهران بر عهده داشته است.

منطقه 12 پایتخت قاجاریه شاهد حوادث سیاسی واجتماعی مهمی نظیر برتخت نشستن آقا محمد خان وآغاز حکومت قاجار وانقلاب مشروطه ، کودتای 1299ه.ش و ظهور پهلوی و …، که تحولات عظیمی را در تاریخ معاصر ایران رقم زده و سرنوشت ایران را با فراز ونشیب های فراوان مواجه ساخته است. 

shamsol emareh1 منطقه 12 تهران

مشاهیر  منطقه 12 تهران

  • شیخ فضل اله نوری
  • دکتر محمود حسابی
  • علی اکبر دهخدا
  • علامه قزوینی
  • شهید رجایی
  • شهید چمران
  • پروین اعتصامی
  • کربلایی رجبعلی خیاط
  • جلال آل احمد
  • مشیرالدوله
  • میرزاحسین خان سپهسالار
  • آیت اله مدرس
  • ابوالحسن صبا
  • علی اکبر صنعتی
  • اصغر بیچاره
  • استاد لرزاده

تازه های مرتبط

«تورقوزآباد» کجاست و چرا سر زبانها افتاد؟

ندا رحیمی

محله نوبنیاد تهران

طاهره رضایی

شهر زیبای من فامنین

طاهره رضایی

سوهانک تهران کجاست؟

طاهره رضایی

کوچ ایل بختیاری

طاهره رضایی

پل معلق مشگین شهر ، طویل ترین پل معلق خاورمیانه

طاهره رضایی

درج نظر