آسمونی
بزرگان دین

فرزندان امام حسن مجتبی (ع)

جایزه ملی یادگیری الکترونیکی

يكى از ابعاد و زواياى قابل تأمل و كنكاش در زندگانى اشخاص، به ويژه شخصيت هاى بزرگ جهانى، بررسى تعداد همسران و فرزندان و كيفيت برخورد با آن هاست. در این بخش آسمونی به معرفی همسران و فرزندان امام حسن مجتبی (ع) می پردازیم.

فرزندان امام حسن مجتبی (ع)

همسران و فرزندان امام حسن مجتبی (ع) از سوى مورخان زيادى مورد پژوهش قرار گرفته است؛ ولى متأسفانه مطالب غيرواقعى و دور از حقيقت نيز در كتاب هاى تاريخى آمده؛ تا جايى كه امروزه كه «عصر فضا و اتم» نام گرفته است بانهايت بى دقتى و يا دشمنى، در كتاب دائرة المعارف اسلامى (نوشته مستشرقين) چه نسبت هاى ناروايى به ساحت مقدس امام حسن عليه السلام داده مى شود! بنابراين چه نيك و ضرورى است كه در اين مقوله، بحث هاى دقيقى ارائه شود؛ تا حقايق روشن شده، نسبت هاى ناروا نيز از ساحت قدسى آن معصوم زدوده گردد.

در خصوص فرزندان آن حضرت چندان اختلافى نيست و چنانچه اختلافات جزيى در تعداد آن ها وجود داشته باشد، اما اين اختلافات دست مايه اتهامات و نسبت هاى ناشايست نشده است؛ بلكه در محدوده بحث هاى تاريخى، محدود مانده است. ولى در خصوص تعداد همسران آن حضرت، بسيارى از مورخان راه افراط را پيش گرفته اند و در اين وادى بسى جولان داده اند، لاجرم فرسنگ ها از حقايق و واقعيت ها فاصله گرفته اند.

از اين رو برما است كه به بررسى و تحقيق بپردازيم؛ تا در حد امكان، حقايق مجهول آشكار گردد. آن چه در زبان مردم و در نوشتار بسيارى از مورخان؛ حتى برخى از مورخان شيعه راه يافته است و شايد تا مرز پندار مسلم نيز پيشرفته، اين است كه امام حسن عليه السلام داراى همسران متعدد و كثيرى بوده است. گرچه تعدادى از تاريخ نگاران در اين مورد اتفاق نظر دارند؛ اما در مورد تفسير و تحليل آن، هرگز يك رأى وجود ندارد.

دشمنان اهل بيت عليهم السلام و هم چنين كسانى كه پى به حقيقت والاى امامت نبرده اند و هرگز كام معرفتشان با چشمه زلال و شفاف ولايت آشنا نگشته است، اين مطلب (ازدواج هاى آن حضرت) را دست آويز خود قرار داده، براى سركوب شخصيت بى نظير امام حسن عليه السلام، به او معترض گشته اند. آنان، امام عليه السلام را به عنوان يك شخص عياش قلمداد كرده اند و علت صلح او را نيز در همين راستا تحليل و تفسير نموده اند. معاندان مى گويند: امام براى راحت ماندن از مشكلات حكومت و براى رسيدن به بزم، ترك رزم نمود و تن به صلح داد. اينان در تأييد كلامشان به هر چيزى تمسك جسته و در اين وادى چنان پيشرفته اند كه مواد صلح نامه را نيز در همين راستا تفسير كرده اند.

در مقابل گروه فوق، دوستداران اهل بيت عليهم السلام هستند كه ضمن قبول اصل مطلب (كثرت زوجات) در تحليل و تفسير آن نظر ديگرى دارند كه با نظريه فوق در تضاد كامل است؛ چه اين كه اينان، مطلب را نه تنها كسر شأن شخصيت امام عليه السلام ندانسته اند، بلكه آن را توجيه كرده و يكى از فضايل و مناقب آن حضرت به حساب آورده اند.

دليل اين گروه هم اين است كه امام عليه السلام شخصاً اقدام به اين كار نمى كرده است بلكه خود زنان و والدين آن ها اقدام به وصلت با امام كرده و به اين كار افتخار مى نمودند. در چنين فضايى بود كه آن حضرت بنا به مصالحى، مى پذيرفت. حال كه اين دو نظريه متضاد در يك موضوع تاريخى وجود دارد، سزاوار است يك تحقيق و بررسى دقيقى انجام گيرد؛ تا اولاً: ماهيت و صحت و سقم آن روشن شود و ثانياً: در صورت اثبات مطلب، علل آن بررسى گردد؛ تا روشن شود. حق با كدامين گروه است؟

يكى از آن ها، قول يعقوبى است كه معتقد است امام داراى 15 فرزند بوده است كه هشت نفر از آن ها پسر و هفت نفر دختر بودند. يعقوبى در كتاب خود، اسامى پسران امام عليه السلام را نيز متذكر شده، ولى به اسامى دختران اشاره اى نكرده است.

مرحوم طبرسى نيز در اعلام الورى نقل كرده، امام حسن عليه السلام داراى 16 فرزند دختر و پسر بوده است. او در كتاب خود، اسامى آن ها را نيز با ذكر نام مادرانشان يادآور شده كه عبارتند از:

ـ زيد بن حسن و دو خواهرش ام الحسن و ام الحسين، مادرشان ام بشير بنت ابى مسعود خزرجى. ـ حسن بن حسن، مادرش خوله بنت منظور فزاريه. ـ عمر بن حسن و دو برادرش عبدالله و حضرت قاسم، مادرشان ام ولد بوده و عبدالله و قاسم در كنار عمويشان امام حسين عليه السلام در كربلا به شهادت رسيدند. ـ عبدالرحمن بن حسن، مادرش ام ولد بود. ـ حسين بن حسن و برادرش طلحه و خواهرش فاطمه، مادرشان ام اسحاق بنت طلحة بن عبيدالله تيمى ـ ابوبكر بن حسن، كه بنا به نقلى در كربلا شهيد شد. ـ ام عبدالله، ام فاطمه، ام سلمه و رقيه كه از مادران مختلف بوده اند.

مناسب است در اين جا عقيده شيخ مفيد را نيز يادآور شويم كه در رديف نظريه هاى ميانه است. ايشان در كتاب الارشاد تعداد فرزندان امام حسن عليه السلام را 15 نفر 3 دانسته است. با توجه به اعتبار و دقتِ علمى شيخ مفيد و مطابقت نظريه او با اقوال بسيارى از مورخان، مى توان اين نظريه را مورد پسندتر دانست. نام فرزندان امام در ارشاد همان است كه در كتاب اعلام الورى نقل شده، به استثناى ابوبكر؛ زيرا شيخ مفيد او را همان عبدالله مى داند كه در كربلا شهيد شده است. به هرحال، نظريه اخير معقول تر به نظر مى رسد.

Children Imam Hasan Mojtaba 2 فرزندان امام حسن مجتبی (ع)

فرزندان امام حسن مجتبی (ع)

نكته قابل توجه در خصوص فرزندان و نوادگان امام حسن مجتبى عليه السلام كه كارنامه آن ها را زرين و درخور توجه و تحسين قرار داده است اين كه عده اى از آنان توفيق حضور و شركت در ماجراى خونين كربلا را پيدا كرده و اغلب هم شهيد شده اند. برخى ديگر از فرزندان آن حضرت كه چنين توفيقى پيدا نكردند، در ميان مردم از چنان حُسن معاشرتى برخوردار بودند كه تاريخ، همواره نام و ياد نيك آن ها را يادآور شده است، كه به يك نمونه از آن ها اشاره مى كنيم.

حسن مثنى یکی از فرزندان امام حسن مجتبی (ع)

يكى از فرزندان امام حسن مجتبى عليه السلام معروف به «حسن مثنى» است كه با عموى گرامى اش در كربلا حضور داشت. وى قهرمانانه جنگيد؛ تا بر اثر زخم هاى متعدد به زمين افتاد. مردم گمان كردند كه او كشته شده است؛ آن گاه خواستند سرش را از بدن جدا كنند، ولى معلوم شد كه او هنوز زنده است. در اين حال، «اسما» پسر خارجه فزارى، شفاعتش كرد. چون مادر او (حسن بن حسن) فزارى بود، از اين رو اسما، وى را معالجه نمود؛ تا اين كه بهبود يافت. وى با فاطمه دختر امام حسين عليه السلام ازدواج كرد. بيشتر حسنى هايى كه در دوران عباسيان، عليه ظلم و ستم قيام كردند، از نوادگان همين شخصيت عظيم و انسان با فضيلت بودند.

تعداد همسران امام حسن مجتبی (ع)

نظرات در خصوص تعداد همسران امام به دو طريق، از كانال منابع تاريخى، به ما رسيده است: الف) به صورت گزارش؛ ب) به صورت روايت. حال بايد هريك از موارد فوق را به طور جداگانه مورد بحث و بررسى قرار دهيم و در نهايت، ضمن نقد مطالب مطروحه، نتيجه مطلوب را بدست آوريم.

گزارش هاى تاريخى فرزندان امام حسن مجتبی (ع)

در كتاب هاى تاريخى، گزارشات مختلفى در اين رابطه آمده است كه به بعضى از آن ها اشاره خواهيم كرد.

ابوالحسن مدائنى: «كان الحسن كثير التزويج… و قال اُحصِىَ زوجات الحسن فكن سبعين امرأة؛ حسن بن علی، بسيار ازدواج مى كرد؛ وقتى همسرانش را شمردند، به هفتاد تن رسيد».

بلخى: «و كان ارخى ستره على مأتين حُرة؛ حسن بن على با دويست زن آزاده ازدواج نمود».

ابوطالب مكى: «انه تزوج مأتين و خمسين امرأةً و قيل ثلثمائة و كان علىّ يضجرُ من ذلك؛ حسن بن على 250 زن به همسرى خود درآورد و بلكه گفته شده با سيصد زن ازدواج نمود و پدرش على بن ابى طالب از اين امر، رنج مى برد».

حسين عمادزاده: «امام حسن عليه السلام با چهارصد زن ازدواج كرده است».

شيخ راضى آل ياسين: «تعداد همسران امام مجتبى عليه السلام، با توجه به فرزندان او، از هشت نفر تا ده نفر تجاوز نمى كند».

بررسى و تحليل فرزندان امام حسن مجتبی (ع)

اندك تأملى در تاريخ، نشان می دهد كه هيچ گونه گزارش معتبرى در اين خصوص از على و خود امام حسن و ديگر امامان معصوم عليهم السلام نرسيده است. روايات و گزارش هايى را كه به على عليه السلام منتسب كرده اند، فقط صرف انتساب است، آن هم بعد از قرن يكم هجرى؛ كه خود اين فاصله زمانى، اعتبار اين اخبار را مخدوش مى كند. و مهمتر اين كه اگر چنين چيزى در مورد امام حسن عليه السلام حقيقت داشت، دستگاه تبليغاتى بنى اميه، به سركردگى معاوية بن ابى سفيان، به سادگى از كنار آن نمى گذشتند، و بدون ترديد در راستاى مخدوش نمودن چهره امام، از آن بهره مى جستند. چنان كه اين كار سابقه هم دارد؛ به طورى كه پدر بزرگوارش على عليه السلام را در نظر مردم شام بى نماز جلوه داده بودند.

با توجه به اين نكته، هيچ گونه گزارشى در اين خصوص از آن زمان دريافت نشده است. بنابراين، نكته فوق به تنهايى دليل محكمى است بر كذب بودن مطلب ادعايى.

تازه های مرتبط

ساعات آخر زندگی سلمان فارسی ، از پشیمانی تا شایعات خیانت به ایرانیان

زندگینامه شهید محراب ؛ آیت الله عطاءالله اشرفی اصفهانی

ندا رحیمی

زندگینامه علامه محمدباقر مجلسی

طاهره رضایی

فرزندان امام رضا علیه السلام

طاهره رضایی

زندگینامه حضرت شاهچراغ (ع) ، احمد بن موسی

زندگینامه حضرت علی اکبر

آسمونی

درج نظر