تازه های آسمونی
صفحه اصلی > دین و اندیشه > دین پژوهی و ادیان > مفهوم دین پژوهی و تاریخچه آن
تبلیغات اینترنتی

مفهوم دین پژوهی و تاریخچه آن

concept of religion مفهوم دین پژوهی و تاریخچه آن

 

مفهوم دین پژوهی‏[

دین پژوهی، نام یک رشته علمی خاص نیست، بلکه عنوانی است عام برای مجموعه ‏ای از رشته‏ها و شاخه‏های علمی و معرفتی، که همگی درباره دین بحث می‏کنند و هر یک از منظری خاص به بررسی ابعاد دین می‏پردازند . 
دین پژوهی، دانش هایی چون فلسفه دین، الهیات (کلام) و زیر رشته هایی همچون روان‌شناسی دین، جامعه‌شناسی و مانند آن را در بر می‏گیرد. 

ویژگی‏های موضوعی یا روش شناختی هر یک از این دانش‏ها، قلمرو تحقیق و پژوهش آن را مشخص می‏سازد و آن را از سایر دانش‏های مربوط به دین جدا می‏کند. 

به بیان دیگر، رشته‏ها و شعبه‏های مختلف دین پژوهی یا رهیافت‏های گوناگون در دین پژوهی، هر یک ناظر به بعدی از ابعاد دین است و از همان بعد خاص، دین را مورد بررسی قرار می‏دهند. 

بنابراین، دین پژوهی یعنی تحقیق و پژوهش نظری پیرامون ماهیت و ابعاد دین و شناسایی و شناساندن آن؛ یا تلاش برای اثبات این که گزاره‏ها و دعاوی دینی صادق و مطابق با واقع است و آثار و لوازم سودمندی بر آنها مترتب است. 
با این بیان، اگر مجموع دانش هایی را که موضوع آنها به شکلی مطالعه و پژوهش درباره دین است، دین پژوهی بنامیم، می‏توانیم بر حسب ابعاد گوناگونی که معمولًا ادیان از آن برخوردارند، شاخه‏ها، رشته‏ها و یا ابعاد متنوعی را برای دین پژوهی بر شماریم.

 

ابعاد دین پژوهی

دین پزوهی دارای ابعاد فراونی است که به مهم ترین ان ها اشاره می نماییم: 
دین پژوهی به روش کلامی، فلسفی، تاریخی و نیز نگرش مردم شناسانه به دین، روان‌شناسی دین، جامعه‌شناسی دین، پدیدارشناسی دین، ادبیات و هنر دینی که هر کدام یک بحث تفصیلی خاص را می‏طلبد که در این مختصر نمی‏گنجد.

 

اهمیت دین پژوهی‏[

دین پژوهی، که ره اورد دین گرایی بشر در طول تاریخ می‏باشد از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است. 
این اهمیت از نقش سازنده و تعیین کننده‏ای که خود دین در زندگی مادی و معنوی بشر دارد ناشی می‏شود. 

چه این که بیشتر متفکران و اندیشمندان بزرگ، به ویژه در غرب درباره دین، پژوهشها و تحقیقات گسترده‏ای انجام داده و به این حقیقت اعتراف کرده‏اند که «دین، پیوسته نقش سازنده‏ای بر فرهنگ و تمدن و اساساً حیات آدمی داشته است». 
همچنین متفکرانی چون «کریستوفر مانیرز (۱۷۴۷- ۱۸۱۰ م) که از نخستین محققان جدید غربی است ثابت کرده که هرگز قومی بدون دین وجود نداشته و علاقه به دین در نهاد انسان نهفته است. 
ویلیام جیمز نیز می‏گوید:

«دین انسان، عمیق‏ترین و خردمندانه‏ترین چیز در حیات اوست». 

همچنین حکما و متفکران بزرگ دوران باستان مانند: افلاطون و ارسطو، بنابر تحقیقاتی که درباره اقوام و ملل دوران مختلف تاریخ بشر انجام داده‏اند، اظهار داشته‏اند که دین در روزگاران گذشته بهتر و واقعی‏تر بوده و اعتقاد به الوهیت یک پدیدار جهانی و عام بوده است. 

 

نقش سازنده دین در زندگی

درباره نقش سازنده دین (اسلام) در زندگی، متفکر غربی معاصر «ویلسون» می‏گوید: 

در دینی چون «اسلام» که یک نظام حقوقی (فقهی) مشخص و معین در آن این چنین جایگاه مهمی دارد، قطعاً نمی‏تواند درباره مقتضیات زندگی جدید مورد استشاره واستفاده) قرار نگرفته باشد. 
بنابراین، با توجه به این که در جهان امروز رویکرد به دین یک ضرورت اجتناب ‏ناپذیر است، دین پژوهی نیز به عنوان تنها راه مطمئن برای دستیابی به مبانی اصیل دینی از ضرورت و اهمیت ویژه‏ای برخوردار گشته است. 

 

تاریخچه دین پژوهی‏[

دین پژوهی، تاریخی کهن دارد و می‏توان قدمت آن را برابر با قدمت خود دین دانست؛ زیرا انسان تا چیزی را نشناسد آن را نمی‏پذیرد. 
هر چند دین پژوهی نیز به سان سایر پژوهشهای علمی، در آغاز بسیار ساده و محدود بوده، ولی با گذشت زمان همراه با تطور اصل دین، تکامل یافته است. دین پژوهان، نمونه‏هایی از تحقیقات دین‏شناسی را در یونان باستان و غیر آن ذکر کرده‏اند. 

یکی از معروف‏ترین منابع دین‏شناسی دوران باستان، کتاب تاریخ هرودت (۴۸۰- ۴۲۵ ق. م) است که سرشار از اطلاعات درباره ادیان باستانی آسیای غربی و مصر است. 

این مورخ یونانی در کتابهای تاریخ خود، نمونه‏هایی از روشهای دین پژوهی و نیز تفسیرهای خود را در این باب ارائه داده است. 

علاوه بر او بسیارى از نویسندگان رومى و یونانى و غیر آنها از مورخان پیش از میلاد مسیح در کتبشان اطلاعات ارزشمندى از دین پژوهى و پیشینه آن جمع‏آورى کرده‏اند. 

دین پژوهی در جهان اسلام، پس از گسترش آن به ویژه در مناطق متمدن آن روز جهان یعنی ایران و روم، رونق فراوان یافت؛ زیرا از آنجا که اسلام دین پژوهی و شناخت مبانی دینی را پیش شرط پذیرش دین اعلام کرده است . 

و بر همین اساس علما و فقها به اتفاق آرا در آغاز رساله‌ های عملیه، با تاکید می‏گویند که پذیرش اصول دین باید از روی شناخت باشد) انتشار اسلام زمینه تضارب آرا و عقاید را میان ملل فراهم آورد و نیز عاملی شد که از یکسو پژوهشگران و اندیشمندان واقع نگر و حقیقت طلب به دین پژوهی (به ویژه دین پژوهی تطبیقی) جهت شناسایی عالمانه دین حق و گرایش به آن روی آورند، و از سوی دیگر مسلمانان نیز برای دفاع از عقاید دینی و دفع شبهات وارده از سوی «زنادقه» به ویژه پس از نهضت ترجمه، و رواج افکار و آرای حکما و فلاسفه یونان باستان که دستاویزی برای الحاد گرایان و دهری مذهبان گردیده بود، قرن دوم هجرى که مصادف با دوران زندگى و امامت امام جعفر صادق( ع) است،« عصر نهضت ترجمه» نامیده شد؛ زیرا بسیارى از آثار علمى و فلسفى حکما و دانشمندان غربى و یونانى در این زمان به عربى برگردانده شده است. به تکاپو بیفتند. 

بدین ترتیب دین پژوهی پویایی بیشتری یافت و پیوسته دین پژوهی تطبیقی و در محدوده دنیای اسلام، میان مذاهب اسلامی وجود داشته و دارد. 

ولی دین پژوهی در عصر جدید، آن هم به معنای تلاش برای ارائه تعریف جدیدی از دین و یافتن ماهیت متمایز آن با سلسله‏ای از صفات که دین و آنچه مربوط به دین است را از بقیه زندگی انسانی متمایز گرداند، عمدتاً یک رویکرد و توجه غربی است. 

این تلاش پیامد طبیعی گرایش نظری، روشنفکرانه و علمی غرب است، که به دلیل تحولاتی که در قرون اخیر به ویژه تحولات علمایی که در قرن نوزدهم توسط امثال گالیله، نیوتن و غیر آنان در غرب به وقوع پیوست، دین پژوهی را نیز متحول ساخت. 

 

روش‏های دین پژوهی‏

دین، مجموعه گزاره‏هایی است که هم از جهت سنخ موضوع و مسائل، متعدد و متنوع است و هم از جهت اعتبار و ارزش در یک سطح و رتبه نیستند، از این رو، درک و اثبات گزاره‌های دینی، روش‏های فکری متنوع و متفاوتی را می‏طلبد. 

به این دلیل باید از همه روش‏ها و یا بیشتر آنها در فهم و اثبات گزاره‏ها و مسائل دینی سود جست و بر روش خاصی بسنده نکرد. زیرا بسنده کردن به یک روش خاص در دین پژوهی و نادیده گرفتن سایرروش‏ها به نوعی تفسیر انحرافی از دینمنجر خواهد شد؛ چنان که در این زمینه می‏توان از ظاهرگرایی صرف اشاعره و اخباریون در برابر عقل گرایی افراطی معتزله و برخی فلاسفه و متکلمان اسلامی و نیز باطن گرایی افراطی متصوفه نام برد که بسنده کردن به یک روش خاص و نادیده گرفتن دیگر روش‏ها مانع از دین پژوهی و دین‏شناسی درست آنان گردیده است. 

بنابراین، برای مصون ماندن از برداشت غلط و تفسیر انحرافی از دین، لازم است به تناسب نوع مسائل از روش‏های عقلی و استدلالی، نقلی و تاریخی، تجربی و شهودی، فقهی، تفسیری، حدیثی و مانند آن بهره جست.

< اشتراک این مطلب در شبکه های اجتماعی >

🔗 لینک کوتاه: http://www.asemooni.com/?p=30095
تبلیغات اینترنتی

اینم جالبه !

secularism1

سکولاریسم چیست

سکولاریسم عقیده‌ای مبنی بر جدا شدن نهادهای حکومت از نهادهای مذهبی و مقام‌های مذهبی است. …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.