تازه های آسمونی
صفحه اصلی > دین و اندیشه > قرآن کریم > تفسیر سوره زلزال
تبلیغات اینترنتی

تفسیر سوره زلزال

interpretation…chapter zalzal ‎ تفسیر سوره زلزال

ســــرآغــــاز گفـتــار نام خــداست

که رحمتگر و مهـربان خلـق راست

چو لرزد زمین با تکانی سترگ                              برون افکنـــــد رازهــــای بزرگ

در آن روز محشـــر بگـویـد بشـــر                           زمین را چه آمـد بلایی به شر

زمین خلق را سازد آگه ز کـار                               که این است دستور پروردگـار

پراکنــده خیـــزنـــذ مردم ز گــــور                           ببینند اعمــــال نیک و فُجــــور

اگـــر قــدر یک ذرّه کـــار نکــــــــو                           بکرده ست پاداش آن، بیند او

و گـر قدر یک ذره کرده ست شر                           جزایش در آن روز بینــد بشـــر

interpretation of chapter zalzal تفسیر سوره زلزال

آن روز که انسان تمام اعمالش را مى بیند!

همان گونه که در بیان محتواى سوره اشاره شد، آغاز این سوره، همراه است با بیان بعضى از حوادث هول انگیز و وحشتناک پایان این جهان و شروع رستاخیز.

نخست مى فرماید:« هنگامى که زمین شدیداً به لرزه در آید.»

و چنان زیر و رو شود که« بارهاى سنگینى را که در درون دارد خارج سازد.»

تعبیر به زِلْزالَها«: زلزله اش» یا اشاره به این است که: در آن روز، تمام کره زمین به لرزه در مى آید( بر خلاف زلزله هاى معمولى که همه آنها موضعى و مقطعى است.) و یا اشاره به زلزله معهود، یعنى زلزله رستاخیز است.

در این که: منظور از أَثْقال«: بارهاى سنگین» چیست؟ مفسران تفسیرهاى متعددى ذکر کرده اند:

بعضى گفته اند: منظور انسان ها هستند که با زلزله رستاخیز از درون قبرها به خارج پرتاب مى شوند، نظیر آنچه در سوره« انشقاق» آیه 4 آمده است.

و بعضى گفته اند: گنج هاى درون خود را بیرون مى ریزد، و مایه حسرت دنیاپرستان بى خبر مى گردد.

این احتمال نیز وجود دارد: منظور بیرون فرستادن مواد سنگین و مذاب درون زمین است، که معمولاً کمى از آن به هنگام آتشفشان ها و زلزله ها بیرون مى ریزد، در پایان جهان، آنچه در درون زمین است، به دنبال آن زلزله عظیم به بیرون پرتاب مى شود.

تفسیر اول مناسب تر به نظر مى رسد، هر چند جمع میان این تفاسیر نیز بعید نیست.

به هر حال، در آن روز انسان از دیدن این صحنه بى سابقه، سخت متوحش مى شود، و مى گوید:« چه مى شود که زمین این گونه به لرزه در آمده است، و آنچه در درون داشته بیرون ریخته؟»

گر چه، بعضى« انسان» را در اینجا به خصوص انسان هاى کافر تفسیر کرده اند، که در مسأله معاد و رستاخیز شک و تردید داشته اند، ولى ظاهر این است: انسان در اینجا معنى گسترده اى دارد که همگان را شامل مى شود; زیرا تعجب از اوضاع و احوال زمین در آن روز، مخصوص به کافران نیست.

آیا این تعجب و سؤالِ ناشى از آن، مربوط به« نفخه اولى» است یا« دوم»؟

ظاهر این است: همان نفخه اولى است که نفخه پایان جهان است; زیرا زلزله عظیم در پایان جهان رخ مى دهد.

این احتمال نیز داده شده است: منظور نفخه رستاخیز، زنده شدن مردگان، و بیرون ریختن آنها از درون زمین مى باشد; زیرا آیات بعد نیز، همه مربوط به نفخه دوم است.

ولى از آنجا که در آیات قرآن، کراراً حوادث این دو نفخه با هم ذکر شده، تفسیر اول با توجه به بیان زلزله وحشتناک پایان جهان مناسب تر به نظر مى رسد، و در این صورت، منظور از« أثقال» زمین، معادن، گنج ها و مواد مذاب درون آن است.

و از آن مهمتر این که:« زمین در آن روز تمام خبر خود را باز مى گوید.»

آنچه از خوبى ها، بدى ها، و اعمال خیر و شرّ، بر صفحه زمین واقع شده است، همه را برملا مى سازد، و یکى از مهمترین شهود اعمال انسان در آن روز، همین زمینى است که ما اعمال خود را بر آن انجام مى دهیم، و شاهد و ناظر ما است.

در حدیثى، از پیغمبر اکرم(ص) مى خوانیم:« آیا مى دانید منظور از اخبار زمین در اینجا چیست؟» گفتند:« خدا و پیغمبرش آگاه تر است.» فرمود:« منظور از خبر دادن زمین این است که: اعمال هر مرد و زنى را که بر روى زمین انجام داده اند خبر مى دهد، مى گوید: فلان شخص در فلان روز فلان کار را انجام داد، این است خبر دادن زمین!»

در حدیث دیگرى، از پیغمبر اکرم(ص) مى خوانیم:« مواظبت بر وضو کنید، و بهترین اعمال شما نماز است، و مراقب زمین باشید که مادر شما است، هیچ انسانى کار خیر یا شرّى به جا نمى آورد، مگر این که زمین از آن خبر مى دهد!»

از« ابو سعید خدرى» نقل شده که مى گفت: هر گاه در بیابان هستى، صدایت را به اذان بلند کن; چرا که شنیدم از رسول خدا(ص) مى فرمود:« هیچ جن و انس و قطعه سنگى آن را نمى شنود، مگر این که براى او( در قیامت) گواهى مى دهد.»

آیا راستى زمین به فرمان خدا زبان مى گشاید و تکلم مى کند؟

یا این که: منظور ظاهر شدن آثار اعمال انسان بر صفحه زمین است؟ زیرا مى دانیم: هر عملى که انسان انجام دهد، خواه ناخواه در اطراف او آثارى به جا مى گذارد، هر چند امروز براى ما محسوس نباشد، درست همانند آثارى که از خطوط انگشتان یک دوست یا دشمن بر روى دستگیره درمى ماند، و در آن روز، همه این آثار ظاهر مى شود، و سخن گفتن زمین، چیزى جز این ظهور بزرگ نیست، همان گونه که گاه به یک شخص خواب آلود مى گوئیم: چشمان تو مى گوید دیشب نخوابیده اى، یعنى آثار بى خوابى در آن نمایان است.

به هر حال، این موضوع عجیبى نیست; چرا که همین امروز، با پیشرفت علم و دانش بشر، ابزار و وسائلى اختراع شده که در همه جا، و هر لحظه، مى تواند صداى انسان را ضبط کند، یا از انسان و اعمالش عکسبردارى نماید، و به عنوان یک سند مسلّم در دادگاه مطرح شود، به گونه اى که قابل هیچگونه انکار نباشد.

اگر در گذشته، بعضى از شهادت زمین تعجب مى کردند، امروز یک نوار نازک یا یک دستگاه ضبط که به صورت یک دکمه به لباس دوخته مى شود، مى تواند مسائل بسیارى را بازگو کند.

جالب این که: در حدیثى از على(ع) مى خوانیم که فرمود:« در قسمت هاى مختلف مساجد نماز بخوانید، زیرا هر قطعه زمینى، در قیامت براى کسى که روى آن نماز خوانده گواهى مى دهد.»

و در حدیث دیگرى آمده است: امیرمؤمنان على(ع) هنگامى که بیت المال را تقسیم مى کرد و خالى مى شد، دو رکعت نماز به جا مى آورد و مى فرمود:«( روز قیامت) گواهى ده که من تو را به حق پر کردم و به حق خالى کردم.»

در آیه بعد، مى افزاید:« این به خاطر آن است که پروردگار تو به زمین وحى کرده.»

و زمین در اجراى این فرمان، کوتاهى نمى کند، تعبیر« أَوْحى» در اینجا به خاطر آن است که: چنین سخن گفتن اسرارآمیز، بر خلاف طبیعت زمین است و این جز از طریق یک وحى الهى ممکن نیست.

بعضى گفته اند: منظور این است که، به زمین وحى مى کند: آنچه در درون دارد بیرون بریزد.

ولى، تفسیر اول صحیح تر و مناسب تر به نظر مى رسد.

سپس مى فرماید:« در آن روز مردم به صورت گروه هاى مختلف از قبرها خارج شده، در عرصه محشر وارد مى شوند، تا اعمالشان به آنها نشان داده شود!»

« أَشْتات» جمع« شَتّ»( بر وزن شط) به معنى متفرق و پراکنده است، این اختلاف و پراکندگى، ممکن است به خاطر آن باشد که، اهل هر مذهبى جداگانه وارد عرصه محشر مى شوند.

یا اهل هر نقطه اى از مناطق زمین جدا وارد مى شوند.

و یا این که: گروهى با صورت هاى زیبا و شاد و خندان، و گروهى با چهره هاى عبوس، تیره و تاریک در محشر گام مى نهند.

یا هر امتى همراه امام، رهبر و پیشوایشان هستند، همان گونه که در آیه 71 سوره« اسراء» آمده:« روزى که هر گروهى را با پیشوایشان فرا مى خوانیم.» و یا این که: مؤمنان، با مؤمنان، و کافران، با کافران محشور مى شوند.

جمع میان این تفسیرها کاملاً ممکن است; زیرا مفهوم آیه گسترده است.

« یَصْدُرُ» از ماده« صَدْر»( بر وزن صبر) به معنى خارج شدن شتران از آبگاه است که به صورت انبوه و هیجان زده بیرون مى آیند، به عکس« ورود» که به معنى داخل شدن آنها در آبگاه است و در اینجا کنایه از خروج اقوام مختلف از قبرها و آمدنشان در محشر براى حسابرسى است.

این احتمال، نیز داده شده: منظور خروجشان از محشر، و حرکت به سوى جایگاهشان در بهشت و دوزخ است.

معنى اول، با آیات گذشته تناسب بیشترى دارد.

منظور از جمله:« تا اعمالشان را به آنها نشان دهند.» مشاهده جزاى اعمال است.

یا مشاهده نامه اعمال، که هر نیک و بدى در آن ثبت است.

یا مشاهده باطنى، به معنى معرفت و شناخت چگونگى اعمالشان است.

و یا به معنى« تجسم اعمال» و مشاهده خود اعمال است.

تفسیر اخیر با ظاهر آیه از همه موافق تر است، و این آیه، یکى از روشن ترین آیات بر مسأله تجسم اعمال محسوب مى شود، که در آن روز اعمال آدمى به صورت هاى مناسبى تجسم مى یابد و در برابر او حضور پیدا مى کند، و همنشینى با آن مایه نشاط یا رنج و بلا است.

پس از آن، به سرانجامِ کارِ هر یک از این دو گروه مؤمن و کافر، نیکوکار و بدکار، اشاره کرده، مى فرماید:« پس کسى که به اندازه سنگینى ذره اى کار خیر انجام داده آن را مى بیند.»

« و هر کس به اندازه سنگینى ذره اى کار بد کرده آن را مى بیند!»

باز در اینجا تفسیرهاى مختلفى ذکر شده که، آیا جزاى اعمال را مى بیند؟ یا نامه اعمال را مشاهده مى کند؟ و یا خود عمل را؟.

ظاهر این آیات نیز تأکید مجددى است بر مسأله« تجسم اعمال» و مشاهده خود عمل، اعم از نیک و بد در روز قیامت، که حتى اگر سر سوزنى کار نیک یا بد باشد، در برابر صاحب آن مجسم مى شود و آن را مشاهده مى کند.

« مثقال» در لغت، هم به معنى ثقل و سنگینى آمده، و هم ترازوئى که با آن سنگینى اشیاء را مى سنجند، و در اینجا به همان معنى اول است.

براى« ذرّه» نیز در لغت و کلمات مفسران، تفسیرهاى گوناگونى ذکر شده است: گاه به معنى مورچه کوچک، گاه گرد و غبارى که وقتى دست را بر زمین بگذاریم و برداریم به آن مى چسبد، و گاه به معنى ذرات بسیار کوچک غبار که در فضا معلق است و به هنگامى که آفتاب از روزنه اى به اطاق تاریک مى تابد آشکار مى گردد، تفسیر شده است.

مى دانیم: امروز کلمه« ذرّه» را به« اتم» نیز اطلاق مى کنند و« بمب اتمى» را« اَلْقُنْبُلَهُ الذَّرِّیَّه» مى گویند،« اتم» به قدرى کوچک است که نه با چشم عادى، و نه با دقیق ترین میکروسکوپ ها قابل مشاهده نیست، و تنها آثار آن را مشاهده مى کنند، و حجم و وزن آن با محاسبات علمى قابل سنجش است، و به قدرى کوچک است که چند میلیون واحد آن، روى نوک سوزنى جاى مى گیرد!

مفهوم ذره هر چه باشد، منظور در اینجا کوچک ترین وزن ها است.

به هر حال، این آیه از آیاتى است که پشت را مى لرزاند و نشان مى دهد: حسابرسى خداوند در آن روز، فوق العاده دقیق و حساس است، و ترازوهاى سنجش عمل در قیامت آن قدر ظریف است، که حتى کوچک ترین اعمال انسانى را وزن مى کنند و به حساب مى آورند.

– منبع : گفتگو با خدا

< اشتراک این مطلب در شبکه های اجتماعی >

🔗 لینک کوتاه: http://www.asemooni.com/?p=10605
تبلیغات اینترنتی

اینم جالبه !

qari-quran

قاریان معروف قرآن در ایران

رشته قرائت قرآن با وجود قدمتی نه چندان طولانی در ایران نسبت به کشورهایی مانند …

7 نظرات

  1. خیلی عالی و استفاده کردنی بود

    ممنونم از وبتون

  2. از پدید آورندگان این سایت تشکر میکنم… شعر زیبای این سوره را حفظ کردم… وبا مطالعه تفسیر سوره زالزال متوجه شدم که اگر گناهی کرده باشم و تاقبل مرگ توبه وجبران نمایم انشااله با فضل و کرم الهی مواجه خواهم شد ونباید نگران جزا وعذاب در آخرت باشم.. واین مطلب آرامش زیادی به من داد.. باسپاس

  3. خیلی عالی بود ممنون از زحماتتون

  4. معصومه

    خیلی خوب بود ممنون

  5. حمیدرضا

    خیلی عالی بود

  6. خیلی عالی بود

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.