تازه های آسمونی
تبلیغات اینترنتی

تفسیر سوره قدر

ghadr تفسیر سوره قدر

 

این سوره در «مکّه» نازل شده و داراى 5 آیه است‏

 

محتوا و فضیلت سوره قدر:

محتواى این سوره چنانکه از نامش پیداست بیان نزول قرآن مجید در شب قدر است، و سپس بیان اهمیت شب قدر و برکات و آثار آن.

در فضیلت تلاوت این سوره از پیغمبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله نقل شده که فرمود: «هر کس آن را تلاوت کند پاداش کسى را دارد که ماه رمضان را روزه گرفته، و شب قدر را احیا داشته است».

واضح است این همه فضیلت از آن کسى است که مى‏خواند و مى‏فهمد و به محتوایش جامه عمل مى‏پوشاند، قرآن را بزرگ مى‏شمرد و آیاتش را در زندگى پیاده مى‏کند.

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم به نام خداوند بخشنده بخشایشگر

 (آیه 1)- شب قدر شب نزول قرآن! از آیات قرآن به خوبى استفاده مى‏شود که قرآن مجید در ماه مبارک رمضان نازل شده است: «شهر رمضان الذى انزل فیه القرآن» (بقره/ 185).

و ظاهر این تعبیر آن است که تمام قرآن در این ماه نازل گردید.

و در نخستین آیه سوره قدر مى‏فرماید: «ما آن [- قرآن‏] را در شب قدر نازل کردیم» (انا انزلناه فى لیله القدر).

تعبیر به «انا انزلناه» (ما آن را نازل کردیم) اشاره به عظمت این کتاب بزرگ آسمانى است که خداوند نزول آن را به خودش نسبت داده است.

نزول آن در شب «قدر» همان شبى که مقدرات و سرنوشت انسانها در تمام سال در آن شب تعیین مى‏شود دلیل دیگرى بر سرنوشت ساز بودن این کتاب بزرگ آسمانى است .

از ضمیمه کردن این آیه با آیه سوره بقره نتیجه‏گیرى مى‏شود که شب قدر در ماه مبارک رمضان است، اما کدام شب است؟

از قرآن چیزى در این مورد استفاده نمى‏شود، ولى مشهور و معروف در روایات این است که در دهه آخر ماه رمضان و شب بیست و یکم، یا بیست و سوم است البته در روایات متعددى بیشتر روى شب بیست و سوم تکیه شده.

در حدیثى از امام صادق علیه السّلام نیز نقل شده که فرمود: «تقدیر مقدرات در شب نوزدهم و تحکیم آن در شب بیست و یکم، و امضا در شب بیست و سوم است» و به این ترتیب بین روایات جمع مى‏شود.

 

 

 (آیه 2)- در این آیه براى بیان عظمت شب قدر، مى‏فرماید: «و تو چه مى‏دانى شب قدر چیست؟» (و ما ادراک ما لیله القدر).

این تعبیر نشان مى‏دهد که عظمت این شب به قدرى است که حتى پیامبر با آن علم وسیع و گسترده‏اش قبل از نزول این آیات به آن واقف نبود.

 

 

(آیه 3)- و بلافاصله مى‏گوید: «شب قدر بهتر از هزار ماه است» (لیله القدر خیر من الف شهر).

بهتر بودن این شب از هزار ماه به خاطر ارزش عبادت و احیاى آن شب است، و روایات فضیلت لیله القدر و فضیلت عبادت آن، که در کتب شیعه و اهل سنت فراوان است این معنى را کاملا تأیید مى‏کند.

علاوه بر این نزول قرآن در این شب، و نزول برکات و رحمت الهى در آن سبب مى‏شود که از هزار ماه برتر و بالاتر باشد.

 

 

در بعضى از تفاسیر آمده است که پیغمبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله فرمود:

یکى از بنى اسرائیل لباس جنگ در تن کرده بود و هزار ماه از تن بیرون نیاورد و پیوسته مشغول (یا آماده) جهاد فى سبیل اللّه بود! اصحاب و یاران تعجب کردند و آرزو داشتند چنان فضیلت و افتخارى براى آنها نیز میسر مى‏شد، آیه فوق نازل گشت و بیان کرد که «شب قدر از هزار ماه برتر است».

 

 

 (آیه 4)- سپس به توصیف بیشترى از آن شب بزرگ پرداخته، مى‏افزاید:

 «فرشتگان و روح در آن شب به اذن پروردگارشان براى (تقدیر) هر کارى نازل مى‏شوند» (تنزل الملائکه و الروح فیها باذن ربهم من کل امر).

با توجه به این که «تنزّل» فعل مضارع است، و دلالت بر استمرار دارد روشن مى‏شود که شب قدر مخصوص به زمان پیغمبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله و نزول قرآن مجید نبوده، بلکه امرى است مستمر و شبى است مداوم که در هر سال تکرار مى‏شود.

منظور از «روح» مخلوق عظیمى است ما فوق فرشتگان، چنانکه در حدیثى از امام صادق علیه السّلام نقل شده است که شخصى از آن حضرت سؤال کرد: «آیا روح همان جبرئیل است»؟

امام علیه السّلام در پاسخ فرمود: «جبرئیل از ملائکه است، و روح اعظم از ملائکه است، مگر خداوند متعال نمى‏فرماید: ملائکه و روح نازل مى‏شوند»؟

منظور از «من کل امر» این است که فرشتگان براى تقدیر و تعیین سرنوشتها و آوردن هر خیر و برکتى در آن شب نازل مى‏شوند، و هدف از نزول آنها انجام این امور است.

 

 

 (آیه 5)- و در آخرین آیه مى‏فرماید: «شبى است سرشار از سلامت (و برکت و رحمت) تا طلوع سپیده» (سلام هى حتى مطلع الفجر). هم قرآن در آن نازل شده، هم عبادت و احیاء آن معادل هزار ماه است، هم خیرات و برکات الهى در آن شب نازل مى‏شود، هم رحمت خاصش شامل حال بندگان مى‏گردد، و هم فرشتگان و روح در آن شب نازل مى‏گردند.

بنابر این شبى است سر تا سر سلامت و نور و رحمت از آغاز تا پایان، حتى طبق بعضى از روایات در آن شب شیطان در زنجیر است و از این نظر نیز شبى است سالم و توأم با سلامت.

در داستان ابراهیم ع آمده است که چند نفر از فرشتگان الهى نزد او آمدند و بشارت تولد فرزند براى او آوردند و بر او سلام کردند (هود- 69) مى‏گویند لذتى که ابراهیم ع از سلام این فرشتگان برد با تمام دنیا برابرى نداشت، اکنون باید فکر کرد که وقتى گروه گروه فرشتگان در شب قدر نازل مى‏شوند و بر مؤمنان سلام مى‏کنند چه لذت و لطف و برکتى دارد؟! وقتى ابراهیم ع را در آتش نمرودى افکندند فرشتگان آمدند و بر او سلام کردند، و آتش بر او گلستان شد، آیا آتش دوزخ به برکت سلام فرشتگان بر مؤمنان در شب قدر” برد” و” سلام” نمى‏شود؟

آرى این نشانه عظمت امت محمد ص است که در آنجا بر خلیل ع نازل مى‏شوند و در اینجا بر این امت اسلام .

 

 

نکته‏ها:

1- چه امورى در شب قدر مقدر مى‏شود؟

در پاسخ این سؤال، که چرا این شب، شب قدر نامیده شده؟ سخن بسیار گفته‏اند، از جمله اینکه:

1: شب قدر به این جهت” قدر” نامیده شده که جمیع مقدرات بندگان در تمام سال در آن شب تعیین مى‏شود، شاهد این معنى سوره دخان است که مى‏فرماید:

إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَهٍ مُبارَکَهٍ إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِینَ فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ:

” ما این کتاب مبین را در شبى پر برکت نازل کردیم، و ما همواره انذار کننده بوده‏ایم، در آن شب که هر امرى بر طبق حکمت خداوند تنظیم و تعیین مى‏گردد” (دخان- 3 و 4).

این بیان هماهنگ با روایات متعددى است که مى‏گوید: در آن شب، مقدرات یک سال انسانها تعیین مى‏گردد، و ارزاق و سرآمد عمرها، و امور دیگر، در آن لیله مبارکه تفریق و تبیین مى‏شود.

البته این امر هیچگونه تضادى با آزادى اراده انسان و مساله اختیار ندارد، چرا که تقدیر الهى به وسیله فرشتگان بر طبق شایستگیها و لیاقتهاى افراد، و میزان ایمان و تقوى و پاکى نیت و اعمال آنها است.

یعنى براى هر کس آن مقدر مى‏کنند که لایق آن است، یا به تعبیر دیگر زمینه‏هایش از ناحیه خود او فراهم شده، و این نه تنها منافاتى با اختیار ندارد و بلکه تاکیدى بر آن است.

2: بعضى نیز گفته‏اند آن شب را از این جهت شب قدر نامیده‏اند که داراى قدر و شرافت عظیمى است (نظیر آنچه در آیه 74 سوره حج آمده است ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ” آنها قدر خداوند را نشناختند”).

3: گاه نیز گفته‏اند به خاطر آن است که قرآن با تمام قدر و منزلتش بر رسول والا قدر، و به وسیله فرشته صاحب قدر نازل گردید.

4: یا اینکه شبى است که مقدر شده قرآن در آن نازل گردد.

5: یا اینکه کسى که آن شب را احیا بدارد صاحب قدر و مقام و منزلت مى‏شود.

6: یا اینکه در آن شب، آن قدر فرشتگان نازل مى‏شوند که عرصه زمین بر آنها تنگ مى‏شود، چون تقدیر به معنى- تنگ گرفتن نیز آمده است مانند وَ مَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ (طلاق- 7).

جمع میان تمام این تفسیرها در مفهوم گسترده” لیله القدر” کاملا ممکن است هر چند تفسیر اول از همه مناسبتر و معروفتر است.

 

 

 

2- شب قدر کدام شب است؟

در اینکه” لیله القدر” در ماه رمضان است تردیدى نیست، چرا که جمع میان آیات قرآن همین معنى را اقتضا مى‏کند، از یک سو مى‏گوید: قرآن در ماه رمضان نازل شده (بقره- 185) و از سوى دیگر مى‏فرماید: در شب قدر نازل گردیده (آیات مورد بحث).

ولى در اینکه کدام شب از شبهاى ماه رمضان است؟ گفتگو بسیار است، و در این زمینه تفسیرهاى زیادى شده، از جمله شب اول، شب هفدهم، شب نوزدهم، شب بیست و یکم، شب بیست و سوم، شب بیست و هفتم، و شب بیست و نهم.

ولى مشهور و معروف در روایات این است که در دهه آخر ماه رمضان و شب بیست و یکم یا بیست و سوم است، لذا در روایتى مى‏خوانیم که در دهه آخر ماه مبارک پیغمبر اکرم ص تمام شبها را احیا مى‏داشت و مشغول عبادت بود.

و در روایتى از امام صادق ع آمده است که” شب قدر شب بیست و یکم یا بیست و سوم است”، حتى هنگامى که راوى اصرار کرد کدامیک از این دو شب است و گفت: اگر من نتوانم هر دو شب را عبادت کنم کدامیک را انتخاب نمایم؟! امام ع تعیین نفرمود، و افزود، ما ایسر لیلتین فیما تطلب:” چه آسان است دو شب براى آنچه مى‏خواهى”! .

ولى در روایات متعددى که از طرق اهل بیت ع رسیده است بیشتر روى شب بیست و سوم تکیه شده، در حالى که روایات اهل سنت بیشتر روى” شب بیست و هفتم” دور مى‏زند.

 

 

 

در روایتى از امام صادق ع نیز نقل شده که فرمود:

التقدیر فى لیله القدر تسعه عشر، و الإبرام فى لیله احدى و عشرین و الامضاء فى لیله ثلاث و عشرین.

” تقدیر مقدرات در شب نوزدهم، و تحکیم آن در شب بیست و یکم، و امضاء در شب بیست و سوم است و به این ترتیب بین روایات جمع مى‏شود.

ولى به هر حال هاله‏اى از ابهام شب قدر را به خاطر جهتى که بعدا به آن اشاره مى‏شود، فرا گرفته است.

 

 

 

3- چرا شب قدر مخفى است؟

بسیارى معتقدند مخفى بودن شب قدر در میان شبهاى سال، یا در میان شبهاى‏ ماه مبارک رمضان براى این است که مردم به همه این شبها اهمیت دهند، همانگونه که خداوند رضاى خود را در میان انواع طاعات پنهان کرده تا مردم به همه طاعات روى آورند، و غضبش را در میان معاصى پنهان کرده تا از همه بپرهیزند، دوستانش را در میان مردم مخفى کرده تا همه را احترام کنند، اجابت را در میان دعاها پنهان کرده تا به همه دعاها رو آورند، اسم اعظم را در میان اسمائش مخفى ساخته تا همه را بزرگ دارند، و وقت مرگ را مخفى ساخته تا در همه حال آماده باشند.

و این فلسفه مناسبى به نظر مى‏رسد.

 

 

 

4- آیا شب قدر در امتهاى پیشین نیز بوده است؟

ظاهر آیات این سوره نشان مى‏دهد که شب قدر مخصوص زمان نزول قرآن و عصر پیامبر اسلام ص نبوده، بلکه همه سال تا پایان جهان تکرار مى‏شود.

تعبیر به فعل مضارع (تنزل) که دلالت بر استمرار دارد، و همچنین تعبیر به جمله اسمیه” سَلامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ” که نشانه دوام است نیز گواه بر این معنى است.

بعلاوه روایات بسیارى که شاید در حد تواتر باشد نیز این معنى را تایید مى‏کند.

ولى آیا در امتهاى پیشین نیز بوده است یا نه.

صریح روایات متعددى این است که این از مواهب الهى بر این امت مى‏باشد، چنان که در حدیثى از پیغمبر اکرم ص آمده است که فرمود:

ان اللَّه وهب لامتى لیله القدر لم یعطها من کان قبلهم‏: خداوند به امت من شب قدر را بخشیده و احدى از امتهاى پیشین از این موهبت برخوردار نبودند” .

در تفسیر آیات فوق نیز بعضى از روایات دلالت بر این مطلب دارد.

 

 

 

5- چگونه شب قدر برتر از هزار ماه است؟

ظاهر این است که بهتر بودن این شب از هزار ماه، به خاطر ارزش عبادت و احیاى آن شب است، و روایات فضیلت لیله القدر و فضیلت عبادت آن که در کتب شیعه و اهل سنت فراوان است این معنى را کاملا تایید مى‏کند.

علاوه بر این، نزول قرآن در این شب، و نزول برکات و رحمت الهى در آن، سبب مى‏شود که از هزار ماه برتر و بالاتر باشد.

در حدیثى از” امام صادق” ع آمده است که به” على بن ابى حمزه ثمالى” فرمود:” فضیلت شب قدر را در شب بیست و یکم و بیست و سوم بطلب، و در هر کدام از این دو یکصد رکعت نماز بجاى آور، و اگر بتوانى هر دو شب را تا طلوع صبح احیا بدار و در آن شب غسل کن”.

” ابو حمزه” مى‏گوید: عرض کردم:” اگر نتوانم ایستاده اینهمه نماز بخوانم؟

فرمود: نشسته بخوان، عرض کردم: اگر نتوانم؟ فرمود: در بستر بخوان، و مانعى ندارد در آغاز شب خواب مختصرى بکنى و بعد مشغول عبادت شوى، درهاى آسمان در ماه رمضان گشوده است، و شیاطین در غل و زنجیرند، و اعمال مؤمنین مقبول است و چه ماه خوبى است ماه رمضان”؟!.

 

 

 

6- چرا قرآن در شب قدر نازل شد؟

از آنجا که در شب قدر سرنوشت انسانها براى یک سال، بر طبق لیاقتها وشایستگیهاى آنها، تعیین مى‏شود، باید آن شب را بیدار بود، و توبه کرد و خودسازى نمود و به درگاه خدا رفت و لیاقتى بیشتر و بهتر براى رحمت او پیدا کرد.

آرى در لحظاتى که سرنوشت ما تعیین مى‏شود نباید انسان در خواب باشد، و از همه چیز غافل و بیخبر که در این صورت سرنوشت غم‏انگیزى خواهد داشت! قرآن چون یک کتاب سرنوشت‏ساز است، و خط سعادت و خوشبختى و هدایت انسانها در آن مشخص شده است باید در شب قدر،! شب تعیین سرنوشتها، نازل گردد، و چه زیبا است رابطه میان” قرآن” و” شب قدر”؟ و چه پر معنى است پیوند این دو با یکدیگر؟

< اشتراک این مطلب در شبکه های اجتماعی >

🔗 لینک کوتاه: http://www.asemooni.com/?p=38841
تبلیغات اینترنتی

اینم جالبه !

qari-quran

قاریان معروف قرآن در ایران

رشته قرائت قرآن با وجود قدمتی نه چندان طولانی در ایران نسبت به کشورهایی مانند …

2 نظرات

  1. مرضیه سادات

    خیلی عالی بود
    متشکرم

  2. مطالب بسیار آموزنده ای بودممنونم

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.