تازه های آسمونی
صفحه اصلی > فرهنگ و هنر > تاریخ ایران و جهان > تاریخچه پایتخت در ایران
تبلیغات اینترنتی

تاریخچه پایتخت در ایران

the capital in iran2 تاریخچه پایتخت در ایران

مقوله پایتخت یا مرکزیت سیاسی در ایران، همانند محدوده های سیاسی آن، در طول تاریخ فراز و نشیبهای زیادی داشته است و به تبعیت از تغییر حکومت، پایتخت آن نیز، جز در موارد معدود، از شهری به شهر دیگر جا به جا شده است.

نگاهی به گذشته تاریخی این تغییر و تحول حاکی از انگیزه های مختلفی است که به تناسب زمان، مکان و ساختار اجتماعی حکومت، با محفوظ داشتن استراتژی سیاسی و مسایل ژئوپولیتیکی زمان، موجب جا به جایی مرکز سیاسی کشور شده است.

این انگیزه‌ها عمدتاً‌ در وهله نخست، سیاسی- امنیتی و در وهله دوم اقتصادی- اجتماعی بوده است.

پایتخت‌های ایران در دوران باستان و پیش از اسلام

دوران باستان حدود ۵۰۰/۱ سال (هزاره قبل از میلاد تا ظهور اسلام) را شامل می‌شود و محدوده جغرافیایی وسیعی را در بر می‌گیرد که از یک طرف شهرهای آسیای میانه در سمت شرق، و از طرف دیگر، کرانه‌های دجله و فرات در سمت غرب را شامل می‌شود.

در این دوره، که از مهمترین دوره های سیاسی کشور کهنسال ایران است، شهرهای متعددی با ویژگیهای مختلف به مرکزیت درآمده و یا به پایتختی ایران انتخاب شده‌اند.

بقایای شهرهایی نظیر مرو، نسا، صد دروازه، اصطخر، مدائن، تخت سلیمان، نیشابور و امثال آنها، که حاصل کاوشهای باستان شناختی ۵۰ سال اخیر و همچنین تحقیقات به جای مانده از مورخین است، حکایت از عظمت و شکوه این شهرها در آن روزگاران دارد.

مرز سیاسی ایران از دوران باستان تا دوران معاصر دستخوش تغییرات زیادی بوده و عمدتاً نیز محدود شده است، لذا باید حتی‌المقدور شهرهایی مورد بررسی قرار گیرند که در محدوده مرزهای سیاسی کنونی ایران زمین واقع شده باشند.

همچنین سلسله‌ها و حکومتهای مختلف، پایتختهای متفاوتی داشته اند.

عیلامیان : آوان • شوش

مادها : هگمتانه

هخامنشیان : هگمتانه • شوش • تخت جمشید

سلوکیان : سلوکیه • انطاکیه

اشکانیان : صد دروازه • تیسفون

ساسانیان : تیسفون • بیشاپور • کازرون • شوشتر

the capital in iran4 تاریخچه پایتخت در ایران

پایتخت‌های ایران در دوران پس از اسلام

در دوران پس از اسلام، سلسله‌های کوچک و بزرگ زیادی بر سرزمین ایران حکمرانی کردند و برای اداره کشور، شهرهایی را به عنوان پایتخت خود قرار دادند.

در این خصوص توجه به دو نکته حایر اهمیت است:‌ نخست اینکه طی دوران ۱۴۰۰ ساله پس از اسلام، دهها سلسله و طایفه بر ایران حکم راندند که برخی از آنان فقط در بخشی از سرزمین و یا در مدت کوتاهی حکومت کردند.

در اینجا از ذکر پایتخت حکومتهای کوچک خودداری می‌گردد و عمدتاً سلسله‌های مهم تاریخی و پایتختهای کشوری ذکر می‌شود. دوم اینکه برخی از پایتختهای دوران اسلامی در محدوده مرزهای سیاسی کنونی ایران واقع نمی‌شوند، به عنوان نمونه می‌توان از دمشق پایتخت امویان، بغداد پایتخت عباسیان و یا بخارا پایتخت سامانیان نام برد که از ذکر آنها خودداری می شود.

بنابراین ممکن است در روند بررسی پایتختهای ایران، برخی از مقاطع تاریخی حذف گردد.

از آنجایی که در قرون اولیه پس از اسلام، محدوده کنونی ایران از مقر حکومت مرکزی به دور بوده است، لذا در این دوران پایتخت کشوری و مقتدری در این پهنه از سرزمین وجود نداشته است و عمدتاً پایتختهای ولایتی و منطقه‌ای که مستقل هم نبودند، بر مردم ایران حکومت می‌کردند.

ایرانیان هنگامی که پس از گذر از ستم بنی‌امیه، اندک ‌اندک ستم بنی‌عباس را نیز دیدند، به آرایش پایتخت مردمی خویش در دوران پس از اسلام برخاستند و از همه سو بدان روی آوردند. این شهر نیشابور بوده است.

طاهریان : مرو • نیشابور

صفاریان : زرنج

علویان : آمل

سامانیان : بخارا

زیاریان : گرگان

بوییان : شیراز

غزنویان : غزنین • لاهور

سلجوقیان : نیشابور • مرو • اصفهان • همدان

اتابکان آذربایجان : تبریز

اتابکان فارس : شیراز

اتابکان لرستان : ایذه • خرم‌آباد

قراختاییان : کرمان

خوارزمشاهیان : گرگانج

ایلخانیان : مراغه • سلطانیه • تبریز

کرتیان : هرات

مظفریان : یزد

سربداران : سبزوار

the capital in iran1 تاریخچه پایتخت در ایران

چوپانیان : تبریز

جلایریان : تبریز • بغداد

تیموریان : سمرقند • هرات

قراقویونلوها : تبریز

آق‌قویونلوها : تبریز

پایتخت‌های ایران در دوران معاصر

صفویان : تبریز • قزوین • اصفهان

افشاریان : مشهد

زندیان : شیراز

قاجاریان : تهران

پهلوی‌ها : تهران

جمهوری اسلامی : تهران

بیشترین پایتخت تبریز بوده است.

the capital in iran3 تاریخچه پایتخت در ایران

انتقال پایتخت

در گذشته، امنیت، عامل اصلی انتخاب و یا انتقال پایتخت بوده است اما امروزه با توجه به پیشرفت فنون به ویژه در عرصه‌های امنیتی و تغییر شیوه های جنگی و همچنین اهمیت یافتن گردش اطلاعات و ارتباطات در این عرصه، عامل مذکور کم رنگ شده است و در مقابل مرکزیت ثقل اقتصادی اهمیت یافته است.

امروزه اگر پایتختی انتخاب می شود و یا انتقال می یابد عمدتاً به دلایل غیرامنیتی است. تمرکززدایی، حل مشکلات موجود در یک پایتخت، تسلط مناسب بر اقتصاد کشور و یا انتخاب رأس مناسب برای هرم سلسله مراتب شهری است.

تجارب عملی انتقال پایتخت در کشورهای برزیل، پاکستان، آلمان و … و مباحث نظری مطروحه در ایران در قرن حاضر همگی شاهد این مدعاست که انتقال هیچ یک از پایتختهای کشورهای مذکور به دلایل نظامی نبوده است. اشاره مختصری به تجارب این کشورها، علاوه بر بررسی ابعاد مختلف، این نکته را نیز روشن می کند.

واقعیت تاریخی این نکته را روشن می سازد که هم در ایران و هم در جهان کمتر پایتختی هست که عمری کوتاه چون تهران داشته باشد و یا چون تهران جوان باشد.دویست و اندی سال برای پایتخت کشور کهنسالی که بستر و گهواره یکی درخشانترین تمدنهای بشری بوده است عمر زیادی نیست.واقعیت دیگر این است که حتی در این دویست سال هم تهران کمتر آن فرصت و فراغت را داشته است که به سر و وضع خود برسد.

تهران را پادشاهان قاجار به پایتختی برگزیدند و می دانیم که آنان هرگز سلاطین مقتدری نبودند تا چنان امنیتی در مملکت پدید آورند که منجر به اطمینان خاطر مردم و سبب عمران و آبادانی شود.پادشاهان قاجار، اگر هم فرصتی برای اندیشیدن به ساخت ساز و آبادانی می یافتند، حداکثر چند کاخ دیگر برای خود می ساختند.

مردم ” رعیت ” بودند و نه ” شهروند ” شهر و کل مملکت، ملک مطلق پادشاه بود، نه سرزمین و میهن مشترک همه ایرانیان.باری، تهران در قیاس با بسیاری از شهرهای کهنسال ایران، شهر نسبتا جوانی است. نهالی است که خیلی زود رشد کرده، و هرس هم نشده است.نه تنها تهران بلکه همه آنچه امروز مظاهر و نمادهای تمدن جدید شمرده میشوند و تهران نیز از آنها برخوردار است سابقه ای چندان دیرین ندارند.

یکی از توجیه‌های کارشناسی برای ضرورت جابه‌جایی پایتخت، وجود چندین گسل فعال در تهران و حومه و زلزله خیز بودن این منطقه و هجوم مردم عادی از تمام نقاط کشور به این شهر برای زندگی بهتر می باشد.
طبق مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام تا سال ۱۴۰۴، پایتخت باید از شهر تهران به نقطه جدید انتقال یابد.

گفته می شود که فعلا دو نقطه اصلی (سمنان و شاهرود) برای انتقال پایتخت در نظر گرفته شده که دارا بودن حداکثر ۵۰۰ هزار نفر جمعیت یکی از معیارهای این انتخاب خواهد بود.و پایتخت جدید از شعاع ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتری تهران دورتر نخواهد بود.

هر چند که آقای جهرمی وزیر سابق کار گفته بود طبق برنامه ریزی های به عمل آمده، جمعیت پایتخت جدید، حتی تا ۵۰ سال آینده نباید از ۲۵۰ هزار نفر تجاوز کند.زیرا هر شهری که بیش از ۲۵۰ هزار نفر جمعیت داشته باشد یارانه و هزینه های اداره آن شهر به صورت تصاعدی افزایش می یابد.

و یکی دیگر از طرح ها می توان به جدا کردن مراکز سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و … پایتخت و قرارگیری جداگانه هر یک از آنها در برخی از شهرهای کشور در کنار انتخاب پایتخت جدید به مانند دیگر کشور ها، به عنوان پایتخت های کاری و تخصصی اشاره نمود.

** با توجه به مشکلات متعدد زیرساختاری و زیربنایی و طراحی در اکثر شهرهای ایران و عدم رعایت استانداردهای معماری و شهرسازی و احتمال هجوم مردم عادی به پایتخت جدید، پیشنهاد می شود تا در یک نقطه مناسب، شهری جدید و پایتختی مدرن و پیشرفته و مطابق با استانداردهای معماری و شهرسازی احداث و ساخته شود.

 

برای آشنایی با دوران پارینه سنگی ، بر روی لینک زیر کلیک کنید :

دوران پارینه سنگی

< اشتراک این مطلب در شبکه های اجتماعی >

🔗 لینک کوتاه: http://www.asemooni.com/?p=80262
تبلیغات اینترنتی

اینم جالبه !

martyrs1

شهدای 16 آذر سال 1332

روز 16 آذر سال 1332 روزی است که سه تن از دانشجویان به نام های …

3 نظرات

  1. کرمانشــاه کهن

    کرمانشـاه ششمین کلانشهر ایران و نهمین شهر پرحمعیت و مرکزیت غرب کشور با داشتن بیش از 5000 اثر دیدنی:
    (طاقبستان-بیستون-بازارسنتی کرمانشاه-تکیه معاون الملک-تکیه بیگلربیگی-باغ پرندگان کرمانشاه-باغ گلها کرمانشاه-پارک کوهستان-سراب نیلوفر-غارقوری قلعه-معبد آناهیتا و…)
    کرمانشـــاه گهواره تاریخ و تمدن و پایتخت گردشگری

  2. علی علی اغلو

    دوستان آسمونی عزیز این مطلب پایتخت ایران بسیار عالی بود ازاین رده اطلاعات درنگاه اول ممکن است کسانی چنین برداشت بکنند که خوب پایتخت ایران چه زمانی کجابوده چه مشکلی ازمشکل امروز مارا برطرف میکند اول باید به این دوستان گفت ازاول قرار نبوده ابروبادومه ورشید وفلک به چرخند مشکل مارا حل کنند حل کردن مشکلات هم ملزومات خودرادارد که یکی ازانها اعتماد به نفس است اعتماد بنفس بدون شناخت وباور هویت بدست نمی اید شناخت هویت بدون شناخت پیسشینه وکنکاش در دلایل پیروزیها وعلل شکستها ودرنتیجه پی بردن به نقاط ضعف وقوت وخصلتهای قومی ونژادی (که امروزه بان ژنتیکی میگویند ) تربیت وصلاح نسلها ممکن میگردد لذا هرچه بیشتر درای زمینه طلب نوشته شود سودمند خواهد بود

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.